Maxaan ka ognahay "Buurta Hermon" oo ah halkii uu Netanyahu ku kormeeray ciidamada Israa'iil?

Ra'iisul Wasaaraha Israa'iil Benjamin Netanyahu ayaa Arbacadii fiidkii kormeeray ciidamada Israa'iil ee ku sugan buurta Hermon, wuxuuna sheegay in Israa'iil ay "aad ugu dhowdahay" inay "rido taliska" Iran, isagoo intaas ku daray in "dhammaan xulafada uu Iran ku leeyahay gobolka ay burburi doonaan."

Ciidamada Israa'iil ayaa gudaha u galay koonfurta Suuriya kaddib markii uu dhacay taliskii Bashar al-Assad, waxaana tan iyo markaas ay boqolaal duqeyn ah ku qaadeen goobo ay leeyihiin ciidamada Suuriya.

Wasiirka Difaaca Israa'iil Yisrael Katz ayaa sidoo kale hadalladiisa si toos ah ugu jeediyay Madaxweynaha Suuriya Axmed al-Sharaa, isagoo sheegay in ciidamadu ay sii joogi doonaan gudaha aagga ammaanka, isla markaana aysan halkaas ka dhaqaaqi doonin, taasoo farriin cad u ahayd hoggaanka Suuriya ee Dimishiq.

Wasaaradda Arrimaha Dibadda Suuriya ayaa cambaareysay booqashada Netanyahu, iyadoo gelitaankiisa dhulka Suuriya ku tilmaantay mid "sharci-darro ah" oo "daandaansi ah", isla markaana xadgudub ku ah madax-bannaanida iyo wadajirka dhuleed ee Suuriya.

Maxaan ka ognahay "Buurta Hermon"?

Buurtan Hermon, oo sidoo kale loo yaqaan Buurta Sheekh, waxay ku taallaa inta u dhaxaysa Suuriya iyo Lubnaan.

Silsiladda buuruhu waxay ka bilaabataa Banias oo ku taalla Suuriya iyo bannaanka Hula ee koonfur-galbeed, waxayna ku fidsan tahay ilaa Wadi al-Qarn oo ku taalla waqooyi-bari. Waxayna qayb muhiim ah ka tahay silsiladda buuraha Lubnaan ee bariga, taasoo u dhaxaysa Lubnaan iyo Suuriya.

Buurta waxaa dhanka bari iyo koonfur kaga teedsan gobolka Wadi al-Ajam, gobolka Balan, tuulooyinka ku yaalla baadiyaha galbeed ee Dimishiq iyo Buuraleyda Golan ee la haysto. Dhanka waqooyi iyo galbeedna waxaa kaga teedsan qaybta koonfureed ee dooxada Bekaa iyo Wadi al-Taym ee Lubnaan.

Buurta Hermon waxay leedahay afar cirif oo buur ah. Kan ugu sarreeya wuxuu dhererkiisu yahay 2,814 mitir, kan labaad oo dhanka galbeed ahna waa 2,294 mitir. Kan saddexaad oo koonfurta ku yaalla wuxuu dhererkiisu yahay 2,236 mitir, halka kan afraad ee dhanka bari uu yahay 2,145 mitir.

Waxaa loogu yeeraa "Buurta Hermon" iyadoo loo tixraacayo halka ugu sarreysa ee barafka daboolo, taasoo loo ekaysiiyo timaha qofka oo cirroobay. Taariikhyahannada Carabta waxay ugu yeeri jireen "Buurta Barafka", waxaana Buurta Hermon sidoo kale loo yaqaan "Mount Hermon".

Buurta Hermon waa buurta ugu caansan gobolka Shaam, waxayna ku taallaa inta u dhaxaysa Suuriya iyo Lubnaan, iyadoo dhinaca Israa'iil ka soo jeedda, waxaana laga arki karaa Urdun. Magaca "Hermon" wuxuu asal ahaan ka soo jeedaa afka Kancaaniyiinta, wuxuuna Carabiga ku yahay "meel quduus ah" ama "barakaysan".

"Indhaha Qaranka"

Buurta waxaa Israa'iil sidoo kale loogu yeeraa "indhaha qaranka", maadaama jooggeedu uu ka dhigay meel muhiim ah oo istiraatiiji ah, gaar ahaan nidaamka digniinta hore ee ugu muhiimsan ee Israa'iil, iyadoo jooggeedu yahay 2,280 mitir.

Booqasho hore, Wasiirka Arrimaha Dibadda Israa'iil Israel Katz ayaa sheegay inuu amray ciidamada in ay diyaar garoobaan inay jiqaan buurta Hermon inta lagu jiro xilliga jiilaalka oo dhan. Wuxuu intaas ku daray in ciidamada Israa'iil ay si weyn muhiimad amni ugu leedahay inay gacanta ku hayaan halka ugu sarreysa buurta Hermon, iyadoo ay socdaan dhacdooyinka Suuriya.

Khabiirka arrimaha istiraatiijiyadda Alaa Asfari ayaa BBC u sheegay in Buurta Hermon ay tahay meesha ugu sarreysa Suuriya, taasoo ka dhigaysa goob istiraatiiji ah oo muhiim u ah la socodka deegaannada ku xeeran, maadaama ay ka dul muuqato qaybo ballaaran oo Lubnaan, Suuriya iyo Israa'iil ah.

Khabiirku wuxuu intaas ku daray in Israa'iil ay la wareegtay goobtan si ay ugu sameysato "aag ammaan ah", kaasoo gaarsiinaya Quneitra iyo baadiyaha Dimishiq.

"Gacanta ay Israa'iil ku hayso aaggan waxay ka dhigan tahay inay kormeer ku sameyn karto dhammaan goobaha, isla markaana ay rakibi karto qalab casri ah oo lagu ilaaliyo, sida raadaarro iyo kamarado, si ay si joogto ah ula socoto aagga," ayuu yiri Asfari.

Buurta Hermon ayaa sidoo kale loo arkaa "garabka difaaca koonfureed" ee Suuriya, taasoo iyaduna muhiimad amni leh, kaddib amarka Wasiir Katz ee ahaa in ciidamada ay halkaas joogaan inta lagu jiro jiilaalka oo dhan. Israa'iil ayaa mustaqbalka laga yaabaa inay doonayso inay aaggaas qayb ka mid ah dhulkeeda ka dhigato.

Khabiirka Al-Asfari ayaa aaminsan in mucaaradka hubaysan ee Suuriya maanta ay u muuqdaan kuwo ka fogaanaya isku dhacyada ay la galaan dalalka deriska ah. Hase yeeshee, wuxuu xusay in kaddib markii Israa'iil la wareegtay aagga, fikradda amniga qaranka Suuriya ay lumin karto macnaheeda, dhulka Israa'iilna uu sii ballaaran karo, taasoo suuragal ka dhigaysa in la hirgeliyo qorshaha Ra'iisul Wasaaraha Israa'iil ee "Bariga Dhexe Cusub", iyadoo Suuriya loo kala qaybiyo.

Buurta waxay ka dul muuqataa goobo muhiimad milatari oo weyn leh. Astaanta ugu muhiimsan ee ay leedahayna waa inay ka dul muuqato guud ahaan dhulka Suuriya iyo qaybo waaweyn oo Lubnaan ah, iyo sidoo kale xeebta Banias. Sida uu sheegay khabiirku, buurta ayaa ah "furaha" xuduudda u dhexeysa Suuriya, Lubnaan iyo Israa'iil.

Wuxuu intaas ku daray: "Saddex-xagalka xuduudda waxaa si buuxda u kormeeri doonta Israa'iil, taasina waxay saameyn ku yeelan doontaa amniga gobolka." Waxa kale oo uu aaminsan yahay in "sii wadista qabsashada aaggan ay horseedi doonto xasillooni-darro ka dhalata Suuriya iyo dowladda cusub," sida uu sheegay Asfari.

Buurta waxay ka dul muuqataa Dimishiq, Saxaraha Suuriya, Buuraleyda Golan iyo bannaanka Xawraan ee Suuriya, sidoo kale Buuraleyda Hebron, Badda Galilee, dooxada Hula iyo qayb ka mid ah gobolka Irbid ee Urdun, marka laga soo tago koonfurta Lubnaan, silsiladda buuraha galbeed ee Lubnaan iyo dooxada Bekaa.

Buurta waxay qiyaastii 39 kiiloomitir u jirtaa caasimadda Suuriya ee Dimishiq, taasoo ka dhigaysa meel u nugul in Israa'iil bartilmaameedsato kaddib markii ay gacanta ku dhigtay, sida uu dhigayo sharciga caalamiga ah.

khayraadka dabiiciga ah

Buurta Hermon waa mid ka mid ah astaamaha juqraafiyeed ee ugu caansan gobolka, waxaana ay leedahay kheyraad dabiici ah oo muhiim ah. Maadaama ay aad u sarreyso, waxaa loo arkaa meel muhiim u ah helitaanka roobka.

Professor-ka cilmiga biyaha Elias Salameh ayaa sheegay in deegaanka ay ku taallo Buurta Hermon uu ka mid yahay meelaha ugu sarreeya Suuriya, isla markaana uu helo xaddi badan oo roob iyo baraf ah, kuwaas oo ku da'a buurta iyo deegaannada ku xeeran. Waxa kale oo ay biyaha dhulka hoostiisa ah iyo ilo-biyoodka ku hareeraysan siisaa biyo, kuwaas oo ay ka mid yihiin Hasbani iyo Banias.

Salameh wuxuu sheegay in cidda gacanta ku haysa goobtan ay awood u yeelan karto inay maamusho biyaha dusha sare iyo kuwa dhulka hoostiisa mara.

Hase yeeshee, wuxuu intaas ku daray in sida ku cad hadallada rasmiga ah, gacan-ku-haynta Israa'iil ay noqon doonto mid ku-meel-gaar ah oo ujeedkeedu yahay arrimo milatari, ayna ujeeddadu ahayn in la maamulo ilo-biyood dheeraad ah.

Sidoo kale, biyaha ka dhasha dhalaalka barafka ee dushooda buurta ayaa hoos ugu qulqula marinno iyo dildilaacyo dhagaxeed, kuwaas oo quudiya ilaha biyaha ee buurta hoosteeda. Halkaas waxaa ka samaysma wabiyo ku qulqula Webiga Urdun. Kuwaas waxaa ka mid ah Webiga Hasbani oo ka soo bilaabma koonfurta Lubnaan, Webiga Banias oo ka soo burqada buurta ee Golan-ka Suuriya, iyo Webiga Dan oo ka soo qulqula Tel Dan ee waqooyiga Falastiin-ta taariikhiga ah, sida uu sheegay cilmi-baare Salameh.

Buurta waxaa sidoo kale xilliyada jiilaalka iyo gu'ga ka da'a baraf, kaasoo dusheeda daboola inta badan sannadka. Sidoo kale, dhir iyo dalagyo ayaa ka baxa meelaha ka hooseeya halka uu barafku ku egyahay, waxaana ka mid ah beero canab ah iyo geedo badan oo geed-qorfe ah, geedaha oak-ga iyo poplar-ka.