Lễ giỗ Tả quân Lê Văn Duyệt và những tranh cãi về công - tội

Lễ giỗ lần thứ 194 Tả quân Lê Văn Duyệt được tổ chức trong ba ngày (10-13/9) thu hút sự tham dự của nhiều người dân và giới chức Thành phố Hồ Chí Minh.

Trong những lễ vật và vòng hoa được gửi đến sự kiện này, nhiều người dùng mạng xã hội nhắc đến khá nhiều tên của Bí thư Thành ủy TPHCM Trần Lưu Quang và Chủ tịch UBND TPHCM Nguyễn Văn Được.

Điều này được xem là một sự ghi nhận công lao của chính quyền TP HCM đối với nhân vật lịch sử từng tạo nên nhiều tranh cãi qua nhiều thời kỳ.

Đáng chú ý, trong thời gian gần đây, trong phong trào chống "lật sử" trên mạng xã hội, nhiều ý kiến đã chỉ trích nhân vật Lê Văn Duyệt lẫn chính quyền TP HCM.

Lê Văn Duyệt (1764-1832) là một võ tướng và đại thần dưới triều Nguyễn, từng theo phò chúa Nguyễn Ánh trong cuộc chiến chống nhà Tây Sơn.

Sau khi chúa Nguyễn Ánh lên ngôi vua, lấy hiệu Gia Long vào năm 1802, ông được phong Tả quân và hai lần giữ chức Tổng trấn thành Gia Định, tức là khu vực miền Nam hiện tại, theo thông tin từ Bảo tàng Lịch sử Việt Nam.

Việc theo nhà Nguyễn và chống lại nhà Tây Sơn trong con mắt của nhiều người là một hành động "phản động" khi triều Nguyễn được xem là nguồn cơn dẫn đến họa ngoại xâm, thậm chí còn gọi là "tội đồ".

Tuy nhiên, với người dân Nam Bộ, việc thờ phụng Tả quân Lê Văn Duyệt dường như đã trở thành một sinh hoạt tín ngưỡng và văn hóa địa phương.

Lăng mộ của ông tại khu vực Bà Chiểu, TPHCM, được Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch công nhận là Di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia năm 1989.

Năm 2008, tượng đồng Lê Văn Duyệt được an vị tại Lăng Ông - Bà Chiểu, quận Bịnh Thạnh, TPHCM.

Đến năm 2020, chính quyền TPHCM đổi tên đường Đinh Tiên Hoàng đoạn chạy qua lăng thành đường Lê Văn Duyệt.

Tuy nhiên, gần đây, khi các lễ giỗ ông Lê Văn Duyệt được kỷ niệm và đưa tin rộng rãi, trên mạng xã hội lại dấy lên nhiều ý kiến chỉ trích, cho rằng ông là "tội đồ của dân tộc".

Công trạng của Tả quân Lê Văn Duyệt

Trong những năm qua, giới sử học và chính quyền dường như cởi mở hơn trong việc đánh giá lại triều đình nhà Nguyễn.

Việc đặt tượng đồng, hay tên đường Lê Văn Duyệt cho thấy công trạng của ông đã được ghi nhận.

Là người cai quản khu vực miền Nam trong một thời gian dài, ông duy trì quyền lực và ảnh hưởng của mình trong triều đình.

Các sử liệu cho thấy Tả quân Lê Văn Duyệt đã có mâu thuẫn với vua Minh Mạng.

Ông được cho là không ủng hộ vua Gia Long trong việc đưa Hoàng tử Đảm, tức là vua Minh Mạng lên ngôi, thay vào đó ông hậu thuẫn con của Hoàng Tử Cảnh - vị hoàng tử được đưa sang Pháp làm con tin.

Thậm chí, mộ của Lê Văn Duyệt còn bị vua Minh Mạng ra lệnh cùm bằng xích trong một thời gian, và phải đến các đời vua sau mới được phục hồi.

Trong khi đó, giới sử học nước ngoài lại đánh giá cao nhân vật Lê Văn Duyệt, cho rằng ông là một vị quan vừa khoan dung vừa nghiêm khắc.

Tranh cãi

Trong khi đó, trong thời gian qua, một số KOL (người có ảnh hưởng) trên mạng xã hội tại Việt Nam, đã lên tiếng chỉ trích.

Một loạt các tài khoản trên Youtube như Thăng Long TV, Én Bạc TV hay các Facebookers như Phan Trung Can, Nguyễn Thanh Tuấn và Trương Đình Nam đã đăng tải nhiều nội dung chỉ trích triều Nguyễn và các nhân vật thuộc triều đại này, trong đó có Lê Văn Duyệt.

Trung tướng Nguyễn Thanh Tuấn, cựu Cục trưởng Cục Tuyên huấn của Tổng cục Chính trị, từng đăng một bài viết dài trên Facebook cá nhân vào năm 2025, rằng ông Lê Văn Duyệt "là trợ thủ hàng đầu thực hiện việc tàn sát các quan quân triều Tây Sơn một cách dã man" và "trung thành với nước Pháp".

Một số kênh thậm chí đăng những lời lẽ "xúc phạm nghiêm trọng" Tả quân Lê Văn Duyệt, theo phản ánh của Sở Văn hóa và Thể thao TPHCM.

Tháng 10/2025, cơ quan quản lý văn hóa của TP HCM đã "cảnh báo một số nội dung có nguy cơ kích động xung đột vùng miền và gây chia rẽ trong cộng đồng" và đề nghị các cơ quan khác cùng vào cuộc xử lý.

Các tranh cãi về Lê Văn Duyệt chủ yếu xoay quanh vai trò của ông trong triều Nguyễn và cách đánh giá sự nghiệp của ông.

Những người chỉ trích cho rằng ông là một công thần phò nhà Nguyễn, tham gia cùng Nguyễn Ánh đánh bại nhà Tây Sơn và củng cố triều Nguyễn, từ đó bị quy kết là đứng về một thế lực phong kiến chống lại phong trào Tây Sơn.

Theo Sở Văn hóa và Thể thao TPHCM, việc đánh giá Lê Văn Duyệt cần đặt trong bối cảnh những đóng góp của ông đối với vùng Gia Định và Nam Bộ thay vì những lời chỉ trích không có căn cứ.

Các nhà nghiên cứu về Lê Văn Duyệt cho rằng cách nhìn nhận về vai trò của ông cần được đặt trong bối cảnh chính trị và xã hội phức tạp của Gia Định đầu thế kỷ 19.

Giáo sư Choi Byung Wook, trong nghiên cứu mang tên Vùng đất Nam Bộ dưới triều Minh Mạng (1820–1841): Chính sách của triều đình và phản ứng của địa phương, do Đai học Cornell University xuất bản năm 2004 viết rằng cho rằng nhiều nhận định về động cơ chính trị của Lê Văn Duyệt dựa trên những bằng chứng chưa đủ để đưa ra kết luận chắc chắn.

Theo đó, việc quy kết ông Lê Văn Duyệt là nhân vật "thân Pháp" hay có ý định đưa Việt Nam vào vòng cai trị của phương Tây cần được xem xét thận trọng , theo tác giả.

Các tư liệu cho thấy Tả quân Lê Văn Duyệt có quan hệ thuận lợi với các giáo sĩ Công giáo và người phương Tây, nhưng Giáo sư Choi cho rằng điều đó không tự thân chứng minh ông Duyệt có chủ trương trao quyền cho ngoại bang.

Theo nhà nghiên cứu này, cần đặt thái độ của ông Duyệt trong bối cảnh Gia Định khi đó có một mức độ tự chủ đáng kể và chính sách của ông Duyệt đối với các cộng đồng tại đây khác với đường lối tập quyền và hạn chế Công giáo của vua Minh Mạng.

Còn theo Sở Văn hóa và Thể thao TPHCM, việc đánh giá Lê Văn Duyệt cần đặt trong bối cảnh những đóng góp của ông đối với vùng Gia Định và Nam Bộ thay vì những lời chỉ trích không có căn cứ.