'Mwanangu alibakwa madrasa na kuapishwa kuficha kilichotokea'

Tahadhari: Habari hii ina maelezo yanayoweza kuwasumbua baadhi ya wasomaji.

" Mwanangu aliniambia kila kitu, akiwataja wote waliohusika. Alisema ni nani aliyempeleka chooni, ni nani aliyembaka kitandani na ni mwalimu gani aliyemfanyia hivyo. Hakunificha chochote."

Khairul Bashar (si jina lake halisi), ambaye anafanya kazi katika sekta binafsi, alishindwa kuficha hisia zake alipokuwa akisimulia tukio la kubakwa kwa mwanawe mwenye umri wa miaka saba.

Miezi sita iliyopita, Khairul Bashar alimwandikisha mwanawe katika shule ya dini ya eneo lao, akitumaini kwamba angehitimu kuhifadhi Qur'ani.

Hata hivyo, kwa mujibu wake, mwanawe alibakwa katika madrasa hiyo hiyo.

Khairul Bashar anasema mwanawe alikuwa akiumia sana na kulia kwa wingi. Anasema mtoto huyo alikuwa amelala kitandani katika hali ambayo ilikuwa vigumu kwake kuinuka, lakini takribani nusu saa baadaye alibakwa tena.

Anasema maumivu hayo yalimfanya mtoto ashindwe hata kuamka kwa ajili ya sala ya Alfajiri.

Familia ya Khairul Bashar inadai kuwa vitendo vya mara kwa mara vya ubakaji na unyanyasaji wa kingono dhidi ya mtoto huyo vilianzishwa na baadhi ya wanafunzi wakubwa wa madrasa, ambao baadaye walijiunga na mwalimu mmoja.

Kwa mujibu wa familia hiyo, mtoto huyo aliwahi kumweleza mwalimu mkuu kuhusu yaliyokuwa yakimkabili ili apate ulinzi, lakini hakusaidiwa.

Khairul Bashar anasema mwanawe alipomweleza mwalimu huyo kuwa alikuwa amevuliwa nguo na kubakwa, mwalimu huyo alimpiga makofi mara kadhaa badala ya kumsaidia.

"Mwalimu alisema jambo hilo halipaswi kujulikana nje ya kuta nne za madrasa. Hata aliweka Qur'ani Takatifu juu ya kichwa cha mwanangu na kumwapa kiapo kwamba hatawaambia chochote hata wazazi wake," Khairul Bashar aliiambia BBC Bangla.

Baada ya hapo, mtoto huyo alishindwa kuwaeleza wanafamilia wake yaliyokuwa yakimtokea kutokana na hofu. Familia ilikuja kufahamu kuhusu ubakaji huo takribani miezi sita baadaye.

Kwa mujibu wa Khairul Bashar, mwanawe alikuwa katika hali nzuri kwa siku 20 za kwanza baada ya kujiunga na madrasa, lakini baadaye alianza kushindwa kulala usiku kwa sababu ya hofu.

Familia inasema mtoto huyo alipomwona mwalimu akiamka usiku, alikuwa akijificha chini ya kitanda cha mwalimu mwingine mkuu wa madrasa ili kujilinda. Alikuwa akirudi kitandani kwake karibu saa tisa alfajiri, wakati ambapo wote walikuwa wakiamshwa.

Khairul Bashar anasema mwanawe anadaiwa kubakwa na wanafunzi pamoja na walimu, jambo lililosababisha madhara makubwa katika maisha yake.

Mke wa Khairul Bashar pia ameshtushwa sana na tukio hilo. Anasema sasa anajutia mno uamuzi wa kumpeleka mwanawe katika madrasa hiyo.

"Siwezi kufikiria kuvumilia mateso ambayo mwanangu amekuwa akiyapitia kila usiku kwa miezi sita, hata kama ningepata dunia nzima kama malipo," Khairul Bashar alisema kwa hasira na huzuni. "Yeyote aliyemfanyia mwanangu hivyo, nitahakikisha anafikishwa mbele ya sheria."

Kwa mujibu wa Khairul Bashar, alifungua kesi kuhusiana na tukio hilo tarehe 26 Agosti. Watu kumi walitajwa katika kesi hiyo, ambapo watano, wakiwemo walimu wawili wa madrasa, wako gerezani. Anasema washukiwa wawili wamepewa dhamana huku wengine watatu wakiwa hawajulikani walipo.

Tukio linalodaiwa kumkumba mwana wa Khairul Bashar si la kwanza kutokea nchini Bangladesh. Katika siku za hivi karibuni, vyombo mbalimbali vya habari nchini humo vimeripoti matukio kadhaa ya unyanyasaji wa kingono dhidi ya wavulana katika shule za dini.

Baada ya matukio hayo, maswali yameibuka kuhusu kiwango cha kuenea kwa ubakaji na unyanyasaji wa kingono dhidi ya watoto katika shule hizo, pamoja na sababu zinazofanya matukio hayo yasifichuliwe mara kwa mara.

Kwa muda mrefu, pia kumekuwa na ukosoaji kuhusu ukosefu wa mifumo madhubuti ya kuwalinda watoto katika shule za dini.

Wakati huohuo, takribani wiki tatu zilizopita, bodi kuu ya shule za dini nchini Bangladesh ilitoa agizo la kupiga marufuku kabisa adhabu ya kuwapiga wanafunzi.

Miongozo hiyo ilitolewa na Bodi ya Juu ya Theolojia ya Vyuo Vikuu vya Taifa vya Bangladesh, ambayo inasimamia bodi sita za shule za dini nchini humo.

Taasisi hiyo pia ilipendekeza kuanzishwa kwa kamati ya ulinzi wa wanafunzi katika kila madrasa, au kuhuishwa kwa kamati zilizopo, ili kuhakikisha watoto wanatendewa ipasavyo.

Wanaohusika na usimamizi wa madrasa wanaamini kuwa hatua hizo zinaweza kusaidia kukabiliana na matatizo kama ubakaji, unyanyasaji, vipigo na vitendo vingine visivyofaa dhidi ya wanafunzi.

'Sote tulijua kuwa mambo haya hutokea katika shule za dini'

Feroz Karim (si jina lake halisi) alipelekwa katika shule ya dini na familia yake mwaka 2003. Wakati huo alikuwa na umri wa miaka saba tu.

Feroz Karim anasema: "Mama yangu alikuwa ameweka nadhiri kwamba angenifanya nihifadhi Qur'ani na kuwa Hafidh. Ndiyo sababu nilijiunga na madrasa."

Muda mfupi baada ya kujiunga na madrasa hiyo, alibakwa. Anasema aliitwa kwenye paa la madrasa kwa visingizio mbalimbali, ambako tukio hilo lilitokea.

Anasema: "Kulikuwa na chumba juu ya paa, chenye kitanda. Wanafunzi watatu walinifunga mikono yote miwili na kunibaka."

Kwa mujibu wa Feroz Karim, tukio hilo lilimsababishia majeraha makubwa katika sehemu fulani ya mwili wake. Alikuwa mdogo sana wakati huo na alitishwa kiasi cha kuogopa kumweleza mtu yeyote kilichotokea.

Baada ya muda, familia yake ilipomwona hafanyi vizuri katika masomo, ilimhamishia katika shule nyingine ya dini. Hata hivyo, huko pia alikumbana na hali kama hiyo. Safari hii, anasema, aliyehusika alikuwa mwalimu.

Feroz Karim anasema: "Mwalimu alichanganya kitu kwenye kinywaji changu cha Seven Up na kunipa. Sikumbuki chochote baada ya kunywa kinywaji hicho nikiwa chumbani kwake. Nilipofumbua macho tena, nilikuwa kitandani kwangu. Nilikuwa na michubuko mingi mgongoni na damu kidogo ilikuwa ikitoka."

Hadi leo, bado anabeba maumivu ya kisaikolojia yaliyotokana na matukio hayo katika madrasa mbili tofauti. Anasema hakuwahi kuweza kuwaeleza wanafamilia wake kuhusu yaliyomtokea.

"Tangu nilipojiunga na madrasa, nilijua kuwa mambo haya hutokea miongoni mwa wanafunzi. Wanafunzi wakubwa huwafanyia hivi wadogo, na walimu pia hufanya hivyo. Lakini kwa sababu ya aibu, hofu na shinikizo, mambo haya hayaweki wazi," anasema Feroz Karim.

Je, mfumo wa shule za bweni za dini unachangia tatizo hili?

Kufuatia mfululizo wa matukio ya ubakaji na unyanyasaji wa kingono dhidi ya wavulana katika shule za dini katika siku za hivi karibuni, wanafunzi wawili wa zamani wa shule hizo wameanzisha tovuti ya kukusanya taarifa kuhusu matukio hayo.

Mmoja wao, Salahuddin Jahangir, aliiambia BBC Bangla kuwa kwa maoni yao, sababu kuu ya tatizo hilo ni mfumo wa madrasa za bweni, ambako wanafunzi wanaishi ndani ya madrasa zenyewe.

Anasema: "Kutokana na taarifa nilizonazo, mazungumzo yangu na marafiki zangu, pamoja na maelezo ya watu waliowahi kuwa waathirika, ni wazi kuwa tatizo la ubakaji na unyanyasaji wa kingono lipo katika karibu kila shule ya dini. Hali katika shule hizo inafanana kwa kiasi kikubwa. Mahali popote penye mfumo na mazingira ya aina hii ya bweni, kuna hofu kwamba tatizo hili linaweza kujitokeza."

Kwa mujibu wa Salahuddin Jahangir, matukio mengi ya ubakaji dhidi ya watoto hutokea katika madarasa ya chini, hasa kwa wanafunzi wanaohifadhi Qur'ani.

"Moja ya matokeo ya hali hii ni kwamba baadhi ya watoto wanaofanyiwa ukatili na kubakwa hukua na baadaye kuwatendea wengine vivyo hivyo. Ingawa matukio haya sasa yanaanza kufichuliwa kwa kiasi fulani, si jambo jipya. Yamekuwa yakitokea kwa muda mrefu, isipokuwa huenda hapo awali hayakuwa yakifichuliwa kwa namna hii," anasema.

Salahuddin Jahangir, pamoja na rafiki yake, wameanzisha tovuti inayoitwa Awaaz.bd. Lengo lake kuu ni kufichua simulizi za waathirika wa ubakaji na unyanyasaji wa kingono, hasa katika shule za dini.

Kupitia tovuti hiyo, waathirika wanaweza kuwasilisha taarifa za matukio yaliyowakumba bila kufichua utambulisho wao.

Katika siku kumi za kwanza tangu tovuti hiyo kuzinduliwa, waathirika waliwasilisha taarifa za matukio 170, ambapo 30 yalihusiana na shule za dini.

Kwa nini kesi za ubakaji haziripotiwi, na tatizo liko wapi?

Imebainika kuwa watu katika maeneo mbalimbali wanafahamu kuhusu matukio ya ubakaji na unyanyasaji wa kingono katika shule nyingi za dini, lakini mara nyingi matukio hayo hukataliwa au kuzuiwa kufichuliwa.

Kwa nini hali hii hutokea? Na kwa nini matukio hayo hayazuiwi kujirudia?

Sababu kadhaa zimejitokeza katika mazungumzo na watu mbalimbali, wakiwemo wanafunzi wa zamani na wa sasa wa shule za dini, walimu, wazazi na waathirika wenyewe.

Wanaohusishwa na madrasa wanaamini kuwa kufichuliwa kwa matukio ya ubakaji na unyanyasaji wa kingono kunaweza kuharibu sifa ya taasisi ya kidini. Hali hiyo inaweza kusababisha kupungua kwa michango au kuathiri idadi ya wanafunzi wanaojiunga na madrasa hizo.

Kwa mujibu wa Salahuddin Jahangir, mwandishi na mwanaharakati wa kijamii anayejihusisha na masuala ya Kiislamu, ndiyo sababu matukio hayo mara nyingi hupuuzwa au kufichwa yanapotokea. Hatua kama kutoa taarifa polisi au kuchukua hatua za kisheria hazichukuliwi mara nyingi.

Anasema: "Ama tukio hufichwa, au mwalimu au mwanafunzi anayehusika hufukuzwa madrasa kwa adhabu ndogo. Hiyo si adhabu kubwa. Kama ingekuwa kawaida kukabidhi kesi kama hizi kwa polisi, huenda matukio haya yangepungua, kwa sababu uhalifu huendelea kutokea pale ambapo hakuna adhabu."

Salahuddin Jahangir anaongeza: "Hawazungumzii matukio haya kwa kuhofu kuwa yataathiri dini ya Kiislamu, lakini hawafikirii kwamba kwa kunyamaza, maisha ya maelfu ya wavulana wengine yanaharibiwa."

Hakuna chombo cha kusimamia

Sababu nyingine ya tatizo hili ni ukosefu wa chombo maalumu chenye mamlaka ya kufuatilia masuala hayo katika shule za dini.

Sababu ya kwanza ni kwamba shule hizo haziko chini ya udhibiti wa moja kwa moja wa serikali na zinaendesha shughuli zake zenyewe.

Sababu ya pili ni kwamba hata miongoni mwa bodi za shule za dini, hakuna taasisi moja yenye mamlaka kamili juu ya madrasa zote. Shule za dini nchini humo zinaendeshwa chini ya angalau bodi sita tofauti.

Sababu ya tatu ni kwamba jukumu kuu la bodi hizo ni kusimamia shughuli za elimu, mitaala na mitihani. Masuala kama rushwa, ukiukwaji wa taratibu na unyanyasaji wa kingono hayafuatiliwi mara kwa mara. Bodi hizo pia hazina wafanyakazi wa kutosha kwa ajili ya kazi hiyo.

Akizungumzia suala hilo, Muslehuddin Raju, makamu wa rais wa bodi kubwa zaidi ya shule za dini, Wifaq Al-Madaris Al-Arabiya Bangladesh, aliiambia BBC Bangla kuwa bodi hiyo huchukua hatua matukio kama hayo yanapotokea.

"Matukio kama hayo yanapotokea katika sehemu moja au mbili, tunachukua hatua mara moja. Baadhi ya watu pia hufungua kesi. Mara nyingi, kabla suala hilo halijafika kwenye bodi, kamati ya usimamizi wa madrasa, wakazi wa eneo hilo au watu wa karibu huwa tayari wamechukua hatua," anasema.

Hata hivyo, hatua zinazochukuliwa katika ngazi ya eneo husika mara nyingi huhusisha kuwapiga washukiwa au, ikiwa mshukiwa ni mwanafunzi, kumfukuza madrasa. Ikiwa mshukiwa ni mwalimu, hufutwa kazi.

Tatizo ni kwamba watu wanaotuhumiwa kwa ubakaji wanaweza kupata kazi au nafasi ya kujiunga na madrasa nyingine kwa urahisi.

Muslehuddin Raju anasema bodi hiyo pia inajaribu kufanya mabadiliko ili kuzuia matukio kama hayo.

"Hatua muhimu zaidi kati ya mipango hiyo ni kuanzisha kamati za ulinzi wa wanafunzi katika madrasa. Bodi pia imetoa maelekezo kuhusu suala hilo," anasema.

Taasisi ya Juu ya Theolojia imesema agizo hilo lilikamilishwa katika mkutano wa kamati yake ya kudumu tarehe 12 Septemba.

Agizo hilo linasema kwamba ikiwa itathibitika kuwa mtu amehusika katika uhalifu au kitendo kisicho cha maadili, uchunguzi wa wazi unapaswa kufanyika na haki kutolewa kwa mujibu wa sheria. Hakuna mazingira ambayo mhalifu anapaswa kulindwa.

Mwongozo huo unajikita hasa katika masuala manne: kuweka mipaka ya adhabu zinazoweza kutolewa kwa wanafunzi, kuimarisha shughuli za kurekebisha tabia, kuanzisha mara moja kamati za ulinzi wa wanafunzi na kuchukua hatua kuzuia kile kinachodaiwa kuwa propaganda hasi dhidi ya madrasa.

Mwongozo kuhusu mipaka ya adhabu kwa mujibu wa Sharia unasema kuwa lengo pekee la kuwaadhibu wanafunzi linapaswa kuwa kurekebisha tabia zao na kuboresha ustawi wao, si kulipiza kisasi.

Mwongozo huo unasema: "Hakuna mtu anayepaswa kuadhibiwa akiwa na hasira. Hatua za kinidhamu zinapaswa kuchukuliwa kwa hatua. Kwanza, mwanafunzi apewe onyo la upole. Ikihitajika, akemee kwa kiwango kidogo, kisha apewe maelezo makali kuhusu kosa lake.

"Ikiwa hatua hizo hazitasaidia, katika hatua ya mwisho wazazi waitwe na kufahamishwa kwa maandishi, na hatua zinazohitajika zichukuliwe mbele yao. Kwa hali yoyote ile, kumpiga mwanafunzi kama adhabu ni marufuku. Kumepigwa marufuku kabisa."

Mwongozo huo unaeleza zaidi kuwa kumpiga mwanafunzi kwa fimbo au kifaa kingine chochote, kumpiga usoni, kichwani au sehemu nyeti za mwili, na kutoa adhabu inayovunja mifupa, kusababisha damu kutoka au kuacha alama mwilini, kumepigwa marufuku kabisa.

Vilevile, kumdhalilisha mtu hadharani, kumtukana, kutumia maneno ya kumdhalilisha, kumpa majina ya chuki na aina yoyote ya ukatili wa kisaikolojia kumepigwa marufuku.

Kwa mujibu wa mwongozo huo, mwalimu au mkufunzi atakayekiuka mipaka hiyo atawajibishwa chini ya misingi ya Sharia pamoja na sheria na kanuni zinazotumika.

Ili kuimarisha shughuli za kurekebisha tabia, madrasa zote zimeelekezwa kuandaa vikao vya mara kwa mara kwa walimu na wanafunzi. Walimu wapya wanapaswa kushiriki mafunzo, na mikutano ya wazazi pia inapaswa kufanyika ili uongozi wa madrasa uweze kufahamishwa mapema kuhusu matatizo yoyote.

Kupitia shughuli hizo, wanafunzi hufundishwa kujiboresha, kujenga tabia njema na kupata mafunzo ya kiroho. Kwa lengo hilo, huandaliwa warsha za mafunzo, vikao vya elimu, usomaji wa vitabu vya Kiislamu na mihadhara maalumu.

Kuhusu usalama wa wanafunzi, mwongozo unasema kila madrasa inapaswa kuanzisha kamati ya usalama au kuhuisha kamati iliyopo. Malalamiko yoyote yanapaswa kuwasilishwa mbele ya kamati hiyo, na uchunguzi ukamilishwe pamoja na ripoti kuwasilishwa ndani ya siku saba.

Kwa mujibu wa mwongozo huo, ikithibitika kuwa madrasa haina kamati ya usalama au kamati yake haifanyi kazi, uhusiano wa madrasa hiyo na bodi unaweza kusimamishwa au kufutwa.

Mwongozo huo pia unapendekeza kuanzishwa kwa kitengo maalumu cha ufuatiliaji katika kila bodi ya madrasa na huduma tofauti ya simu ya msaada katika ngazi ya kila bodi.

Aidha, maelekezo yametolewa ya kuwa waangalifu katika kuajiri walimu na wafanyakazi wengine, kuanzisha uchunguzi usio na upendeleo mara tu malalamiko yanapopokelewa, na kutoa msaada wa kisheria kwa watu na taasisi zisizo na hatia zinazokabiliwa na tuhuma za uongo au kuhukumiwa na vyombo vya habari kabla ya uchunguzi kukamilika.

Uamuzi huo wa bodi ya shule za dini umefikiwa wakati ambapo matukio ya ubakaji, unyanyasaji wa kingono na ukatili wa kimwili dhidi ya wanafunzi katika madrasa mbalimbali nchini Bangladesh yamekuwa yakifichuliwa mfululizo.

Bodi inaamini kuwa kuanzishwa kwa kamati za ulinzi wa wanafunzi na kutekelezwa kwa miongozo hiyo kutaunda mfumo rasmi utakaowawezesha wanafunzi kuwasilisha malalamiko yao na hatua kuchukuliwa kuyashughulikia.

"Bodi pia imependekeza kuanzishwa kwa kitengo tofauti cha ufuatiliaji katika kila bodi na huduma maalumu ya simu ya msaada," Muslehuddin Raju, mwanachama wa kamati ya usimamizi ya Taasisi ya Juu ya Theolojia, aliiambia BBC Bangla.

Kwa mujibu wake, "Sera hiyo pia inajumuisha maelekezo ya kuwa waangalifu wakati wa kuajiri walimu na wafanyakazi, kufanya uchunguzi usio na upendeleo baada ya kupokea malalamiko na kuchukua hatua za kisheria dhidi ya tuhuma za uongo au hukumu zinazotolewa na vyombo vya habari dhidi ya watu na taasisi zisizo na hatia."

Serikali inasema nini?

Unyanyasaji na unyonyaji wa kingono dhidi ya wavulana ni makosa ya jinai chini ya sheria za Bangladesh. Hata hivyo, aina maalumu za unyonyaji wa kingono dhidi ya wavulana zilijumuishwa wazi katika Sheria ya Kuzuia Ukatili dhidi ya Wanawake na Watoto mwaka 2025.

Licha ya hatua hiyo, kumekuwa na madai kuwa, hasa katika shule za dini, kuna tabia ya kuficha matukio kama hayo au kuyamaliza kwa kutoa adhabu ndogo.

Aidha, familia za watoto walioathirika mara nyingi huepuka kuchukua hatua za kisheria kutokana na nafasi yao dhaifu katika jamii au shinikizo la kidini. Wakati mwingine, familia hizo hutaka hata matukio hayo yasifichuliwe.

BBC Bangla ilijaribu kuwasiliana na Waziri wa Elimu na Mshauri wa Elimu ili kufahamu hatua ambazo serikali inachukua kuzuia unyanyasaji wa kingono dhidi ya wavulana katika taasisi za elimu, hasa shule za dini, lakini haikupata majibu yao.

Hata hivyo, Naibu Waziri wa Elimu ya Msingi na Elimu ya Umma, Bobby Hajjaj, aliiambia BBC kuwa ingawa shule za dini haziko chini ya udhibiti wa moja kwa moja wa serikali, serikali inachukua hatua za kuanzisha mfumo wa kuzifuatilia.

Alisema: "Serikali itatimiza wajibu wake kikamilifu. Kwa hiyo, taasisi zote za elimu zitakuwa chini ya usimamizi wa serikali."

Alipoulizwa itachukua muda gani kutekeleza mpango huo, naibu waziri huyo alisema itahitaji muda.

"Itachukua muda kujenga uwezo wa ufuatiliaji na kuandaa kanuni za maadili," alisema. "Tutaanza kufuatilia taasisi za elimu za umma na binafsi kuanzia mwaka 2028. Baada ya hapo, mpango wetu ni kufikia shule za dini. Hata hivyo, idadi ya madrasa ni kubwa sana na matatizo katika sekta mbalimbali pia yanatofautiana."

Aliongeza: "Watu watakaokabidhiwa jukumu hili pia wanahitaji kupewa mafunzo. Tunachukua muda kushughulikia masuala haya kwa usahihi."