TOOS, Turkiga, Pakistan iyo Sacuudi Carabiya oo samayn doona dhoolatusyo militari oo wadajir ah, iyadoo lagu salaynayo Heshiiska Makkah.
Dhinac walba wuxuu sheeganayaa inuu gacanta ku hayo Marinka Hormuz, wuxuuna midba midka kale ku eedaynayaa weerarrada ka dhanka ah maraakiibta mara marin-biyoodkan muhiimka ah.
War deg deg ah, Xubno ka tirsan Daacish oo qorsheynayay weerar Masaajid lagu qaado oo la qabtay
Xigashada Sawirka, Reuters
Dowladda Kuweyd ayaa xirtay saddex
xubnood oo ka tirsan kooxda Daacish, kuwaas oo lagu eedeeyay inay qorsheynayeen
weerar lagu qaado masaajid ay leeyihiin Muslimiinta Shiicda ah iyo sidoo kale
“xarumaha muhiimka ah” ee dalka, sida uu AFP u sheegay ilo dhinaca amniga ah.
Isha aan magaceeda la shaacin ayaa
sidoo kale sheegtay in raggaasi ay ka tirsanaayeen unug Daacish ah oo ay ku
jiraan carruur aan qaangaarin. Waxay qorsheynayeen inay bartilmaameedsadaan
masaajidka iyo goobo loo aqoonsan yahay inay yihiin xarumo muhiim u ah dalka.
Wasaaradda Arrimaha Gudaha ee Kuweyd
ayaa hore u sheegtay inay xirtay laba qof oo aan qaangaarin oo xiriir la lahaa
Daacish, kuwaas oo loo tababaray samaynta walxaha qarxa si ay ugu weeraraan
goob cibaado.
Maalin kaddib, wasaaraddu waxay ku
dhawaaqday in la xiray muwaadin Kuweyd u dhashay oo sameyay diyaarad aan
duuliye lahayn si uu ugu weeraro “xarumaha muhiimka ah”.
Tan iyo markii uu bilowday
dagaalkii ka dhacaya Bariga Dhexe, dalalka Khaliijka oo ay Kuweyd ku jirto ayaa
xiray tobannaan qof oo looga shakisan yahay inay xiriir la leeyihiin unugyo
lala xiriiriyo Iran, kuwaas oo badankoodu yihiin Muslimiin Shiico ah.
War deg deg ah, Afhayeenkii Trump oo ku dhawaaqday is casilaad
Xigashada Sawirka, Reuters
Afhayeenka Aqalka Cad, Karoline
Leavitt, ayaa xilka iska casili doonta dhammaadka bishan, sida uu ku dhawaaqay
Madaxweyne Donald Trump.
Trump ayaa sheegay in Leavitt, oo
uu ku tilmaamo mid ka mid ah ku-xigeennadiisa ugu kalsoonida badan, ay
go’aansatay inay xilka ka tagto si ay waqti badan ula qaadato carruurteeda iyo
qoyskeeda.
Trump wuxuu intaas ku daray in
Leavitt ay sii ahaan doonto mid ka mid ah la-taliyayaashiisa ugu sarreeya xitaa
iyadoo ka baxsan maamulka, sidoo kalena ay door ka sii qaadan doonto Xisbiga
Jamhuuriga.
Leavitt ayaa bishii May
dhashay ilmaheedii labaad, oo ay u dhashay ninkeeda Nicholas Riccio. Waxay
sidoo kale leedahay wiil laba jir ah.
Waxay shaqada ku soo
laabatay bishii hore kaddib markii ay qaadatay fasax umusha.
Kaddib markii Trump uu ku
dhawaaqay inay xilka ka degayso, Leavitt ayaa barta X ku qortay in qabashada
xilka afhayeenka Aqalka Cad ay u ahayd “sharaf iyo khibraddii nololeed ee ugu
weynayd.”
War deg deg ah, Degdeg: Ciidamada Kacaanka Iran oo ku hanjabay weerar cusub
Xigashada Sawirka, Getty Images
Ciidamada Kacaanka Islaamiga ah ee Iran ayaa ku hanjabay
inay qaadi doonaan tallaabooyin militari oo culus oo weerar ah, haddii uu mar
kale qarxo dagaal u dhexeeya Iran iyo Maraykanka.
Wakaaladda wararka ee Fars ayaa soo xigatay sarkaal sare
oo militari, Rasoul Sanaei-Rad, oo yiri:
“Cadowgu waxay u maleynayaan in iyagoo abuuraya kala
qaybsanaan gudaha ah iyo cadaadis dhaqaale ay dib u soo celin karaan
dhacdooyinkii Janaayo, waxayna qaadayaan tallaabooyin ay ku gaaraan
ujeeddadaas.”
Shalay sidoo kale, ku-xigeenka madaxa ciidamada qalabka
sida ee Iran, Alireza Sheekh, ayaa sheegay in dalkiisu diyaar u yahay dagaal
muddo dheer socda iyo inuu sii wado hawlgallada militari.
Wuxuu sheegay in siyaasadda difaaca Iran ay ka soo
wareegtay is-difaac oo keliya una gudubtay ujeeddo ah in cadowga laga hortago,
isla markaana tallaabo toos ah laga qaado haddii loo baahdo.
Waxa uu sidoo kale sheegay in awoodda Iran u leedahay inay
horumariso gantaallada iyo diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ay tahay mid ka mid
ah arrimaha ugu muhiimsan ee u oggolaanaya inay sii waddo hawlgallada militari
ee muddada dheer.
War deg deg ah, Ruushka oo dad badan ku laayay Ukraine bishii la soo dhaafay
Xigashada Sawirka, Ukraine state emergency service DSNS
Tirokoobyada Qaramada Midoobay ayaa muujinaya in tirada
dadka rayidka ah ee lagu dilay Ukraine bishii Luulyo ay gaartay heerkii ugu
sarreeyay tan iyo bilihii ugu horreeyay ee duullaankii Ruushka.
Hawlgalka Qaramada Midoobay ee Kormeerka Xuquuqda Aadanaha
ayaa sheegay in ugu yaraan 437 qof oo rayid ah lagu dilay bishii la soo
dhaafay, taas oo ah tiradii ugu badnayd ee la diiwaangeliyo tan iyo May 2022.
Tirooyinkan ayaa soo baxay iyadoo Madaxweynaha Ukraine,
Volodymyr Zelensky, uu sheegay in weerar ay diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ee
Ruushku ku qaadeen tareen rakaab ah gobolka Odesa uu ku dilay ugu yaraan laba qof.
Zelensky ayaa sheegay inuu maalin kasta ku howlan yahay
sidii Ukraine ay u heli lahayd gantaallo badan) si ay uga difaacdo weerarrada
cirka.
War deg deg ah, Ra'iisul Wasaaraha Japan oo si adag u cambaareysay booqashada Putin
Xigashada Sawirka, AFP via Getty Images
Ra’iisul
Wasaaraha Japan,Sanae Takaichi, ayaa cambaareysay safarka Madaxweyne Vladimir
Putin uu ku tagay jasiiradaha Kuril ee lagu muransan yahay ee ku Taalla
Badweynta Baasifigga, iyadoo sheegtay in arrintaasi ay tahay “mid gebi ahaanba
aan la aqbali karin.”
Putin ayaa
booqday Iturup, oo ka mid ah afar jasiiradood oo Ruushku maamulo balse Japan ay
sheegato.
Japan ayaa
sidoo kale u yeertay safiirka Ruushka si ay ugu gudbiso waxa ay ku tilmaantay digniin
iyo in ay si wyn u diidantahay tallabadaas.
Labada dal
ayaa muddo dheer ku jiray muran ku saabsan jasiiradaha Kuril, kuwaas oo gacanta
Moscow galay dhammaadkii Dagaalkii Labaad ee Adduunka.
War deg deg ah, Iran oo ku dhawaaqday in la burburiyay unugyo xiriir la lahaa sirdoonnada Israa'iil iyo Mareykanka
Xigashada Sawirka, NurPhoto via Getty Images
Wasaaradda Warfaafinta Iran ayaa sheegtay in la burburiyay
laba “unug oo abaabulan” oo ay ku eedeysay inay xiriir la leeyihiin hay’adaha
sirdoonka ee Maraykanka iyo Israa’iil, kuwaas oo ka howlgeli jiray gobolka
Balochistan.
Sida ay wasaaraddu sheegtay, afar qof ayaa la xiray, halka
laba qof oo kale lagu dilay iska horimaadyo ay la galeen ciidamada ammaanka.
Wasaaradda Warfaafinta ayaa sheegtay in dadkaasi ay
mas’uul ka ahaayeen qorshe lagu weerarayo kaabayaasha dhaqaalaha ee gobolka
Sistan iyo Balochistan ee koonfur-bari Iran.
Qayb kale oo ka mid ah bayaanka ayaa lagu sheegay in sidoo
kale la xiray koox ka kooban afar qof, kuwaas oo lagu eedeeyay inay
qorsheynayeen afduubka dadka rayidka ah ee magaalada Zahedan iyo inay lacag
madax-furasho ah ka qaataan qoysaskooda.
War deg deg ah, Israa'iil oo ciidamo ku daabuleysa Daanta Galbeed ee la haysto
Xigashada Sawirka, EPA
Milatariga Israa’iil ayaa sheegay inay ciidamo dheeraad ah
geyn doonaan Daanta Galbeed ee la haysto.
Go’aankan ayaa la qaatay kaddib markii ay ku
guuldarreysteen inay halkaas ka saaraan dadka Israa’iiliyiinta ah ee deggan
dhulkaas.
Tan iyo Axaddii, waxay hareereeyeen laba qoys oo
Falastiiniyiin ah oo ku jira guryahooda.
Qoysaska Abu Ridi iyo Xasan waxay ku nool yihiin duleedka
tuulada Qusra, oo koonfur ka xigta Nablus.
Labada qoys ayaa codsaday in loo gurmado, kaddib markii
laga jaray biyihii iyo korontadii, halka cuntadii ay guryaha ku haysteen ay sii
yaraanayso.
Dhacdadan ayaa indhaha caalamka oo dhan ku jeedisay
xaqiiqda ah in dadka Israa’iiliyiinta ah ee deggan aaggaas ay si ka duwan dadka
kale uga badbaadaan tallaabooyinka ciqaabta.
Dhanka kale, ciidamada Israa’iil ayaa la sheegay inay ku
adkaanayso sidii ay wax uga qaban lahaayeen rabshadaha sii kordhaya ee ay
geystaan dadka Israa’iiliyiinta ah ee deggan dhulkaas.
Hindiya oo duuliyaasheeda diyaaradaha ka baaraysa daroogo
Xigashada Sawirka, Getty Images
Shirkadda diyaaradaha ee Air India ayaa ku dhawaaqday inay
bilaabayso baaritaan khasab ah oo lagu sameynayo dhammaan duuliyeyaasha, kaddib
dhacdo diyaaradeed oo walaac dhalisay.
Tallaabadan ayaa timid kaddib markii diyaarad Air India ah
oo ka duushay Phuket kuna socotay New Delhi ay si lama filaan ah hoos ugu
dhacday qiyaastii 300 feet 4-tii Agoosto. Kabtankii diyaaradda ayaa baaritaan
lagu sameyay kadib laga helayo daroogo muujinaysa
inuu sticmaalay, waxaana baaritaan xaqiijin ah lagu sameeyay natiijadaas ka soo
baxday baaritaankaas.
Xeerarka hadda jira ee Hindiya waxay shirkadaha
diyaaradaha ka doonayaan inay sannad kasta baaritaan daroogo oo aan horay loo
sii shaacin ku sameeyaan ugu yaraan 10% shaqaalaha duulimaadka. Si kastaba ha
ahaatee, xeerarku ma bixinayaan in duuliye kasta la baaro ka hor duulimaad
kasta.
Air India ayaa sheegtay in nidaamka cusub ee baaritaanka
dhammaan duuliyeyaasha uu yahay tallaabo lagu xoojinayo badbaadada
duulimaadyada, isla markaana lagu kordhinayo kalsoonida rakaabka. Baaritaanka
cusub wuxuu sidoo kale khuseyn doonaa duuliyeyaasha Air India Express.
War deg deg ah, Afhayeenka Xuutiyiinta Yemen oo bartiisa X, la hakiyay
Xigashada Sawirka, AFP via Getty Images
Barta bulshada ee X ayaa hakisay akoon loo aaneynayo Yaxya
Sariic oo ah afhayeenka militariga ee kooxda Xuutiyiinta Yemen ee Iran ay
taageerto.
Sababta akoonka, oo ay ku xiranyihiin ku dhawaad 121,500 oo taageerayaal ah, loo hakiyay weli
si rasmi ah looma caddeyn. Markii la booqdo bogga, waxaa ka muuqda fariinta X
ee oranaysa in akoonka la hakiyay, maadaama uu jebiyay xeerarka shirkadda. X ma
aysan sheegin xeerka gaarka ah ee lagu eedeeyay inuu jebiyay.
Akoonka Yaxya Sariic wuxuu ahaa mid muhiim u ah faafinta
bayaanada iyo sheegashooyinka militariga Xuutiyiinta, oo ay ku jiraan
weerarrada ka dhaca Badda Cas iyo marin-biyoodka Bab al-Mandab, hawlgallada ka
dhanka ah Sacuudiga, iyo dagaallada ay kula jiraan ciidamada dowladda Yemen ee
caalamku aqoonsan yahay.
Tani ma aha markii ugu horreysay ee akoon uu Sariic
leeyahay la hakiyo. Akoonkiisii hore ee Twitter ayaa sidoo kale la xiray 2022,
xilligaas oo ay ku xirnaayeen in ka badan 300,000 oo taageerayaal ah.
Iran oo Trump uga digtay warar ay ku tilmaantay "been abuur"
Xigashada Sawirka, Getty Images
Wasiirka Arrimaha Dibadda Iran, Cabbaas Caraqji, ayaa
sheegay in Maraykanku uu “ka digtoonaado wararka khaldan” ee ku saabsan
Marin-biyoodka Hormuz.
Qoraal uu ku daabacay bartiisa bulshada ee X, kuna socday
mas’uuliyiinta Maraykanka, Caraqji wuxuu ku sheegay in Maraykanku muddo dheer
sameynayay “qiimeyn khaldan oo soo noqnoqota” taas oo uu ku sababeeyay
fashilaad dhinaca xogaha sirdoonka ah.
Wuxuu sheegay in dagaalkii dhowaan dhexmaray Israa’iil iyo
Iran uu yahay tusaale cad, isagoo intaas ku daray in Maraykanku hadda sameeyay “khalad
ka sii weyn” oo ku saabsan Marin-biyoodka Hormuz.
Dhamaadka fariintiisa, wasiirka arrimaha dibadda Iran wuxuu
ku yiri:
“Wax ka xun war aan sal lahayn waa xog been-abuur ah. Ka
digtoonaada.”
Hadallada Caraqji ayaa loo arkaa inay jawaab u yihiin
hadalkii Madaxweynaha Maraykanka Donald Trump, kaas oo sheegay in Maraykanku uu
si buuxda u maamulo Marin-biyoodka Hormuz isla markaana uu doonayo inuu sii
haysto gacan-ku-hayntiisa.
War deg deg ah, Turkiga oo shaaciyay qorshe cusub oo heshiiskii dhawaan lagu kordhinayo
Xigashada Sawirka, Reuters
Turkiga ayaa sheegay in, iyadoo qayb ka yahay heshiis
difaac oo wadajir ah oo ay toddobaadkii hore kala saxiixdeen Sacuudiga iyo
Pakistan, saddexda dal ay dhisi doonaan hannaan siyaasadeed iyo mid milatari oo
lagu xoojinayo isku-duwidda iyo iskaashiga.
Wasaaradda Difaaca Turkiga ayaa sheegtay in qaababkaas ay door
ka qaadan doonaan wasiirrada difaaca iyo arrimaha dibadda, iyo sidoo kale
taliyeyaasha ciidamada ugu sarreeya ee saddexda dal. Sida ay wasaaraddu
sheegtay, waxaa sidoo kale la qorsheynayaa dhoolatusyo milatari oo wadajir ah,
halka iskaashigu uu gaari karo wax-soo-saarka hubka iyo qalabka difaaca oo si
wadajir ah loo sameeyo, iyo in la is-weydaarsado tiknoolajiyadda warshadaha
difaaca.
Turkiga, Sacuudiga iyo Pakistan ayaa toddobaadkii hore
kala saxiixday Heshiiska Maka, kaas oo dhigaya in weerar hubaysan oo lagu qaado
mid ka mid ah dalalka xubnaha ka ah heshiiskan loo aqoonsanayo inuu yahay
weerar lagu qaaday dhammaan dalalka kale ee heshiiska.
Heshiiskan, oo diyaarintiisu soo bilaabatay sannad ka hor,
ayaa yimid xilli ay sii kordhayaan xiisadaha iyo iska horimaadyada u dhexeeya
Maraykanka iyo Iran. Xiisadahaas ayaa sidoo kale saameeyay dalalka Khaliijka,
waxayna sababeen carqalado ku yimaada maraakiibta mara marin-biyoodka Hormuz
iyo Badda Cas.
Tan iyo markii heshiiska la saxiixay, mas’uuliyiinta
Turkiga ayaa si joogto ah u carrabka ku adkeeyay in heshiisku yahay mid difaac
ah, uusan ka dhan ahayn cid gaar ah, isla markaana uu u furan yahay dalal kale
oo gobolka ku yaalla.
War deg deg ah, Garsoore Cumar Cartan oo ka hadlay fursaddii uu xalay ku dhexdhexaadiyay Aston Villa iyo PSG.
Xigashada Sawirka, Omar Abdulkadir Artan
Garsooraha heerka calami ee Soomaaliyeed Cumar
Cabdulqaadir Cartan ayaa si weyn ugu mahadceliyay, cid kasta oo gacan ka siisay
fursaddii uu xalay ku dhexdhexaadiyay ciyaartii Aston Villa iyo PSG, “Waxaan si
weyn ugu mahadcelinayaa dhammaan intii gacan ka geysatay in fursaddan ay
suurtagal noqoto, “ ayuu ku yiri qoraal uu ku daabacay bartiisa Facebook.
Sidoo kale waxaa uu mahadceliyay UEFA, isagoo yiri: Mahad
gaar ah waxaan u jeedinayaa UEFA, oo ii muujisay kalsooni, isla markaana i
siisay fursaddan qiimaha badan. Waxaan sidoo kale uga mahadcelinayaa sida
diirran ee ay iigu soo dhaweyeen qaaradda Yurub.
Sidoo kale, waxaan mahadnaq ballaaran u jeedinayaa CAF, oo
ah xiriirkayga qaaradeed, taageerada ay i siiyeen iyo doorkii ay ka qaateen in
fursaddan ay rumoowdo.
"Dhammaantiin waad ku mahadsan tihiin kalsoonida,
taageerada iyo fursadda aad ii siiseen.”
Cumar ayaa sidoo kale qoraalkiisa ugu mahad-naqay bulshadii
daawanayay ciyaarata ee isaga dartii uga yimid meelaha kala duwan, “ Salaan iyo
jaceyl gooni ah aan idin hayaa dhaman umadda Somaliyed qaasatan dadka dartey
wadamo dhadher uga yimid wana ku mahadsantihin calanka sida aad u keenten garonka
iyo jaceylka Soomalinimo ee idinku jira”.
Xigashada Sawirka, TASNIM NEWS/AFP via Getty Images
Taliyaha cusub ee Ciidanka Basij ee Iran,
Hossein Taeb, ayaa sheegay in “Marinka Hormuz u uku jiro gacanta Iran, wuxuuna
yiri: “dalkuna waa mid dhammaystiran. Wuxuu ku sii socdaa nabad iyo
xasillooni.”
Hoggaamiyaha Sare ee Iran, Mojtaba
Khamenei, ayaa dhowaan Hossein Taeb u magacaabay madaxa Ciidanka Basij.
Warbixinno maanta soo baxay ayaa xaqiijinaya in Taeb uu mar kale qabtay
hoggaanka Basij.
Maalintii ka horreysay, Madaxweynaha
Mareykanka Donald Trump ayaa qoraal uu ku daabacay bartiisa bulshada ee Truth
Social ku sheegay in Mareykanku “si buuxda gacanta ugu hayo” Marinka Hormuz.
Sidaas darteed, hadallada Taeb iyo Trump
waxay si toos ah isugu khilaafayaan cidda gacanta ku haysa Marinka Hormuz.
Maraykanka oo Israel ku dhaliilay sii joogitaanka ciidamadeeda ee Lubnaan
Maraykanka ayaa ku dhaleeceeyay Israa'iil, oo ah xulafadiisa dhow, taas oo ah tallaabo aan inta badan looga baran, kadib markii Wasiirka Difaaca Israel, Israel Katz, uu ku adkaystay in ciidamada Israel ay sii joogi doonaan koonfurta Lubnaan.
Wasaaradda Arrimaha Dibadda ee Maraykanka ayaa sheegtay, inay filayso in Israa'iil ay ixtiraamto shuruudaha heshiiska xabbad-joojinta, isla markaana ay ka baxdo goobihii lagu heshiiyay inay ka baxdo.
Katz ayaa hadalkan sheegay xilli uu booqasho ku tegayay koonfurta Lubnaan, halkaas oo uu xaqiijiyay in ciidamada Israel ay weli sii wadaan duminta guryaha ku yaalla aaggaas.
Ra’iisul Wasaaraha Lubnaan, Nawaf Salam, ayaa sheegay in tallaabada Israa'iil ee lagu duminayo guryaha ay jebinayso sharciga caalamiga ah.
Heshiiska xabbad-joojinta ayaa dhigaya in ciidamada Israa'iil ay ka baxaan goobaha ku yaalla koonfurta Lubnaan, halka ciidamada Lubnaan ay qaadaan mas’uuliyadda xakameynta hubka Xisbullah.
Dhanka kale, wasiirrada Israa'iil ayaa sii wada hadallo adag oo ku saabsan mowqifkooda siyaasadeed, iyadoo doorashooyinkuna ay xiligooda so dhowyihiin.
Xamaas oo taageertay mowqifka xoghayaha Golaha Sare ee Amniga Qaranka Iran ee ku aaddan in la soo afjaro dhammaan dagaallada gobolka
Xigashada Sawirka, Reuters
Qoraalka sawirka, Xamaas
Kooxda Falastiiniyiinta ee Xamaas ayaa soo dhaweysay hadalladii dhowaan uu jeediyay Mohsen Rezaei, oo ah xoghayaha cusub ee Golaha Sare ee Amniga Qaranka Iran.
Rezaei ayaa Talaadadii ku baaqay “xabbad-joojin ka hirgasha gobolka oo dhan, oo ay ku jiraan Lubnaan iyo Gaza,” isagoo sheegay in marinka Hormuz uu sii xirnaan doono ilaa shuruudahaas la fuliyo.
Xafiiska Xamaas ee Xiriirka Carabta iyo Islaamka ayaa bayaan ku sheegay, in soo afjaridda dagaalladu ay ku jirto “danta ugu weyn ee gobolka, dadkiisa iyo mustaqbalkooda.”
Kooxdu waxay intaas ku dartay in sii socoshada dagaalladu “ay kaliya u adeegayso danaha qorshayaasha Israel” ee gobolka, kuwaas oo ay sheegtay inay ku dhisan yihiin kala-qaybintiisa, xasillooni-darradiisa iyo xaalufinta khayraadkiisa.
Qoraagu wuxuu sheegayaa in Xuutiyiinta, oo hadda loo arko wakiilka gobolka ee ugu awoodda badan Iran, ay isu diyaarinayaan inay xiraan Marinka Bab al-Mandab iyagoo matalaya Iran, si ay u kordhiyaan cadaadiska lagu saarayo Madaxweynaha Maraykanka Donald Trump, iyagoo dhaawac dheeraad ah gaarsiinaya dhaqaalaha caalamka.
Sida maqaalka lagu sheegay, waxaa jira iskaashi u dhexeeya Xuutiyiinta iyo kooxda Al-Shabaab ee Soomaaliya, kaas oo lagu doonayo in lagu xakameeyo labada dhinac ee Marinka Bab al-Mandab, isla markaana la xiro marka Iran go'aansato.
Warbixintu waxay soo xiganaysaa ilo xog-ogaal ah oo sheegay in Xuutiyiintu ay kooxda Soomaaliyeed u gudbinayaan tiknoolajiyadda diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ee Iran, iyagoo ka amar qaadanaya Tehran. Ujeeddaduna waa in laga abuuro Bab al-Mandab xaalad la mid ah tan ka jirta Marinka Hormuz.
Qoraagu wuxuu xusay in qiyaastii 10 ilaa 12 boqolkiiba ganacsiga adduunku uu maro Marinka Bab al-Mandab, kaas oo ku xirma Kanaalka Suweys. Wuxuu ka digay in haddii marinkan la xiro, maraakiibtu ay ku qasbanaan doonaan inay maraan waddo kale oo toddobaadyo dheeraad ah ku wareegta cirifka koonfureed ee qaaradda Afrika, taas oo kordhin doonta kharashaadka gaadiidka.
Warbixintu sidoo kale waxay xustay in ciidamada Maraykanku ay bilaabeen mowjado cusub oo duqeymo ah oo ka dhan ah Iran, iyadoo ay jiraan warar sheegaya in Tehran ay ku hanjabtay xiritaanka Marinka Bab al-Mandab. Waxaa kale oo lagu xusay in Hormuz iyo Kanaalka Suweys ay ka mid yihiin marin-biyoodka iyo kanaallada ugu muhiimsan adduunka.
Maxaan ka ognahay shilkii diyaaradeed ee ka dhacay Itoobiya?
Xigashada Sawirka, Baraha bulshada
Qoraalka sawirka, Waa diyaarad ay leeyihiin milatariga Itoobiya
Dhawan, waxaa si weyn baraha bulshada looga hadal hayay burburka diyaarad helicopter militari ah oo Itoobiya leedahay
Qaar kale ayaa faafiyay sawirro iyo muuqaallo ay ku andacoonayaan in diyaaradda ay soo rideen dagaalyahanno ka tirsan OLF.
Dowladda Itoobiya iyo Ciidanka Cirka Itoobiya midkoodna kama uusan hadlin arrintan.
BBC-da ayaa isku dayday inay Ciidanka Cirka ka hesho xog ku saabsan dhacdada, balse kuma guuleysan.
Dadka deggan degmada Bora ayaa BBC-da u sheegay, in helicopter-ku burburay. Mid ka mid ah dadka deegaanka ayaa yiri: “Waxaan maqalnay inuu Arbacadii burburay, duuliyayaashuna ay baarashuud ku soo degeen.”
Dadka deegaanka, oo codsaday inaan magacyadooda la shaacin, waxay sheegeen inaysan si shaqsi ah u booqan goobta shilka, balse ay xaqiijiyeen in dhacdadu dhab tahay.
Hase yeeshee, BBC Verify ayaa baaritaan ku samaysay sawirrada iyo muuqaallada la faafiyay.
Sawirrada iyo muuqaallada la wadaagay waxay muujinayeen dad u muuqday dagaalyahanno OLF ah oo hub sita.
Baaritaanka BBC Verify
BBC Verify waxay baartay in sawirrada iyo muuqaalladu yihiin kuwo dhab ah ama ay yihiin kuwo la sameeyay.
Waxay xaqiijisay in sawirrada iyo muuqaalladuba yihiin kuwo dhab ah, isla markaana aan lagu tafatirin ama lagu samayn farsamada Garaadka Macmalka ah (AI).
Dhacdadu waxay ka dhacday deegaanka Bora ee gobolka Oromia, waxaana la sheegay in helicopter-ku ku burburay tuulada Gooraa Lamaa.
Si kastaba ha ahaatee, lama awoodin in si buuxda loo xaqiijiyo goorta saxda ah ee sawirrada iyo muuqaalada la qaaday.
Muuqaallada iyo sawirrada ayaa muujinaya in diyaaradda aysan burburin xilli subax ah. Helicopter-ka yar ayaa ku burburay dhul beereed.
Laba aqal oo u muuqda kuwo dhaqameed ayaa ku yaala aaga ku dhow goobta.
Waxaa jira warar sheegaya in dagaalyahanno OLF ahi ay ka howlgalaan deegaankaas. Hase yeeshee, taasi ma caddaynayso in OLF ay diyaaradda soo rideen.
BBC-da ayaa la xiriirtay la-taliyaha sare ee taliyaha WBO si ay uga hesho faallo ku saabsan arrintan.
Markii BBC Verify ay isbarbardhigtay muuqaalka dhulka ka muuqda, waxaa la ogaaday inay si weyn isugu egyihiin.
Labada buurood ee ka muuqda sawirrada waxay la mid yihiin buuraha ku dhow tuulada Gooraa Lamaan.
Marka deegaanka lagu eego khariidad 3D ah, qaabka dhulku wuxuu aad ugu egyahay kan ka muuqda sawirrada iyo muuqaallada.
Nooca diyaaradda
BBC-du si buuxda uma aysan xaqiijin nooca helicopter-ka ama diyaaradda burburtay.
Si kastaba ha ahaatee, midabka iyo qaabka diyaaradda ayaa u eg L-39C Albatros, oo ah diyaarad inta badan loo isticmaalo tababarka duuliyeyaasha militariga.
Diyaaradda L-39 Albatros waxaa naqshadaysay oo soo saartay shirkadda Czechoslovakia ee Aero Vodochody.
Inta badan diyaaradaha noocan ah waxaa loo isticmaalaa tababarka duuliyeyaasha militariga. Ma jirto caddeyn cad oo muujinaysa tirada diyaaradaha L-39 ee ay Itoobiya haysato.
Dalal badan ayaa isticmaala diyaaradaha noocan ah si ay ugu tababaraan duuliyeyaasha ciidamada cirka.
Nin xaaskiisa iyo gabadhiisa ku dilay Minnesota
Nin ayaa xaaskiisa iyo gabadhiisa ku dilay magaalada Hopkins ee Minnesota, kaas oo isaguna markii dambe is dilay.
Dhacdadan xannuunka badan ayaa ka dhacday goob lagu xanaaneeyo carruurta oo ku taalla magaalada Hopkins, gaar ahaan xaafadda ay degenaayeen qoyskan.
Goobtaas uu dilku ka dhacay waxaa sido kale ku sugnaa ilaa lix carruur ah, oo halkaas lagu xanaaneynayay, kuwaas oo dilka ka badbaaday.
Booliiska Burnsville ayaa sidoo kale rumaysan in haweeney 78 jir ah oo meydkeeda la helay Arbacadii ay xiriir la leedahay dilalkan ka dhacay Hopkins.
“Tani waa dhacdo aad u murugo badan oo ku dhacday Hopkins ama bulsho kasta oo kale,” ayuu yiri Taliyaha Booliiska magaaladaas, Brent Johnson, isagoo wariyeyaasha la hadlay 4-tii galabnimo ee wakhtiga dalkaas Mareykanka.
Johnson wuxuu sheegay in askartu ay ka jawaabeen wicitaan abbaare 9-kii subaxnimo oo ku saabsanaa qof lagu dilay toorey. Markii ay tageen guriga lagu xanaaneeyo carruurta, waxay qaybta hoose ee guriga ay ku haweeney 41 jir ah iyo gabar 7 jir ah oo qaba dhaawacyo mindi ah. Qaybta sare ee guriga ayay askartu ka heleen sidoo kale meydka nin 41 jir ah oo qaba dhaawac rasaas ah oo uu isagu isugu geystay.
Waxay ogaadeen in ninka iyo haweeneydu ay lahaayeen goobta lagu xanaaneeyo carruurta, halka gabadha 7 jirka ahna ay ahayd gabadhooda. Johnson wuxuu ninka iyo haweeneyda ku tilmaamaylamaane is qabay, balse markii dambe wuxuu sheegay in guurkooda aan si cad loo xaqiijin.
Wararka ayaa sheegaya in khilaaf qoys uu ka dhaxeeyay lamaanahan, taas oo keentay in ninka dilo xaaskiisa iyo gabadhooda yar.
Baaritaan ayaa socda oo boolisku ayaa baaraya xogta dhabta ah ee ninka weerarka geystay iyo sababta ka dambeysa.
Waxay sidoo kale dhacdadan xanuunka leh ku tilmaameen "arrimo qoys", iyagoo ugu baaqay dadka in aanay cabsi gelin.
Magaalada Hopkins dadka ku nool, waxaa lagu qiyaasay ilaa 20,000 oo qof oo dhamaantood la wada yaqaano.
Lix shuruudood oo ay Iiraan ku xirtay Trump si ay u furto marinka Hormuz
Xigashada Sawirka, get
Qoraalka sawirka, Mojtaba Khamanei
Iiraan ayaa Sabtidii sheegtay in heshiis ay Cumaan kala gasho oo ku saabsan habaynta maraakiibta maraysa marin-biyoodka Hormuz uu soo dhow yahay, balse heshiiskaasi uusan ku filnaan doonin in marin-biyoodka dib loo furo. Dhanka kale, Imaaraadka Carabta ayaa sheegay in Iiraan ay weerartay markab kale oo halkaas marayay.
Mohammad Baqer Zolghadr, xoghayaha Golaha Sare ee Amniga Qaranka Iiraan, ayaa sheegay in marin-biyoodka Hormuz uusan furmi doonin ilaa Mareykanku uu buuxiyo lixda shuruudood ee Tehran.
Shuruudahaas waxaa ka mid ah in la fududeeyo cunaqabateynta, in Iiraan la siiyo magdhowga khasaaraha dagaalka, in si degdeg ah loo soo afjaro go'doominta badda ee lagu hayo dekedaha Iiraan, in la joojiyo hanjabaadaha ka dhanka ah Iiraan iyo in la sii daayo hantida dalka ee la xannibay.
Falanqeeyayaasha ayaa sheegaya in hadallada Zolghadr, inkastoo ay inta badan ku celinayaan dalabyo ay Tehran hore u soo bandhigtay, ay muujinayaan in mowqifka Iiraan uu adkaanayo marka laga hadlayo wadaxaajoodyada ku saabsan marin-biyoodka Hormuz.
Hadalladan ayaa imanaya xilli Iiraan iyo Cumaan ay maalmihii u dambeeyay wadaxaajoodyada ku saabsan habraacyada cusub ee maraakiibtu u mari doonaan marin-biyoodka Hormuz ku tilmaameen kuwo "wanaagsan oo wax dhisaya".
Goorma Afrika laga dareemi doonaa qorrax madoobaadka xiga?
Xigashada Sawirka, Getty Images
Qoraalka sawirka, Qorrax madoobaad
Qeybo kamid ah UK iyo Yurub waxaa ka dhacay qorrax-madoobaadkii ugu xiisaha badnaa ku dhowaad 30 sano, iyadoo la rumaysan yahay in malaayiin qof ay daawadeen dhacdadan oo dhowrkii jiilba mar la arko.
Dalal ka tirsan Waqooyiga Afrika ayaa kamid ah meelaha laga dareemay qorrax madoobaadka. Dalka Senegal ayaana kamid ah.
Dadka ku nool Afrika ee xiiseeya daawashada cirka, fursadda weyn ee xigta, waxay u noqon doontaa 2-da bisha Agoosto 2027, marka qorrax-madoobaad buuxa uu ka dhici doono qaybo ka mid ah Waqooyiga Afrika, oo ay ku jiraan dalalka sida Marocco, Aljeeriya, Tuuniisiya, Liibiya iyo Masar, sida ay sheegtay hay’adda qaabilsan hawada sare, NASA.
Qorrax-madoobaadka 2027-ka sidoo kale waxaa laga arki doonaa dhul mara koonfurta Isbaanishka, Sacuudi Carabiya iyo Yemen. Inta badan Afrika waxay la kulmi doontaa qorrax-madoobaad qayb ahaan ah, taas oo Dayaxu uu qorraxda qayb keliya ka dabooli doono.
Arrintani waxay sannadka 2027 si gaar ah muhiim ugu tahay dadka Afrika ee xiiseeya cilmiga xiddigiska, iyadoo dalal dhowr ah oo Waqooyiga Afrika ku yaal lag dareemi doono qorrax madoobaad buuxa.
Qorrax-madoobaad qayb ahaan ah ayaa sidoo kale laga arki doonaa dhul ballaaran oo Afrika ah, Yurub, Bariga Dhexe iyo qaybo ka mid ah Aasiya ah, taas oo malaayiin qof siinaysa fursad ay ku daawadaan Dayaxa oo daboolaya qorraxda.
Dhanka kale, Qaybo ka mid ah qaaradda Yurub ayaa la kulmay qorrax-madoobaadkii ugu yaabka badnaa ee soo mara muddo lagu qiyaasay 30 sano, iyadoo la rumaysan yahay in malaayiin qof ay daawadeen dhacdadan oo jiilkiiba mar marta.
Qorrax-madoobaadkan ayaa dadkii arakay qolaba si ula muuqday, taas oo ku xirnayd hadba meesha la joogey.
Dadka UK ee ka daawanayay dhacdadan naadirka ah waxay arkeen qorrax-madoobaad barbar ah, xilligaas oo in ka badan 90% qorraxda uu dayaxu daboolay.
