TOKİ kiralık sosyal konut projesi: Kiraları etkiler mi, başka şehirlere uygulanabilir mi?

Gündemi BBC Türkçe'den takip etmek artık WhatsApp'ta da mümkün. Haberlerimizin doğrudan telefonunuza gelmesi için tıklayın.

Toplu Konut İdaresi'nin (TOKİ) İstanbul'un iki yakasında uygun fiyatlarla kiraya vereceği sosyal konutların başvuru şartlarını ve özelliklerini açıkladı.

14 Eylül günü başlayacak başvurular öncesinde konuşan Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum, evlerin piyasa rayiçlerinin çok altında miktarlarda kiraya verileceğini duyurdu:

Kiraya verilecek 15 bin evin yer alacağı ilçeler ise şöyle sıralandı:

Ataşehir, Arnavutköy, Başakşehir, Beyoğlu, Gaziosmanpaşa, Güngören, Kartal, Maltepe, Ümraniye, Üsküdar, Sancaktepe, Tuzla.

Öte yandan projeye başvurmak için belirli koşulları sağlamak gerekiyor.

Koşullar neler?

Kiralık sosyal konutlara başvurabilmek için evli olma şartı aranıyor.

Buna ek olarak, başvurucunun eşiyle birlikte aylık hane gelirinin 100 bin TL altında olması da bir diğer şart.

Başvuran kişi ve eşinin üzerine kayıtlı bir konut da olmaması gerek.

Çekilişe ikameti en az bir yıldır İstanbul'da olan kişiler katılabilecek.

Bunların yanında kampanyadan yararlanabilmek için 18 yaşını tamamlamış ve Türkiye vatandaşı olmak gerekiyor.

BBC Türkçe'nin sorularını yanıtlayan Gayrimenkul Yatırımcıları Derneği Başkanı (GYODER) Neşecan Çekici, başvuru kriterlerini uygun bulduğunu söylüyor.

Evli ve çocuklu ailelere öncelik verilmesi gerektiğini söyleyen Çekici "Hakikaten ailelerin eve ihtiyacı var" diyor.

Çekici, mevcut uygulamanın bir pilot çalışma olduğunu ve daha faz ev yapılmasıyla birlikte durumun değişebileceğini de ekliyor.

Çekici İstanbul'daki kira fiyatlarını da ilçe seçimlerini de yerinde bulduğunu, belli bir bölgeye veya uydukente odaklanılmamış olmasının doğru olduğunu belirtiyor.

Üç yıllık süre

Kiracılar söz konusu evlerde üç yıl boyunca kalabilecek, sonrasında tahliye edilerek evler kurayla yeni kiracılara verilecek.

Çevre ve Şehircilik Bakanı Murat Kurum ilk 1.071 konutun, Ekim 2026'da Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın katılımıyla düzenlenecek bir törenle kurayı kazananlara teslim edileceğini söyledi.

Kurum, hedeflerinin "zaten düşme seyrine giren kira fiyatlarını daha da aşağı çekmek" olduğunu da ekledi.

BBC Türkçe'nin sorularını yanıtlayan Türkiye Sınai Kalkınma Bankası (TSKB) Gayrimenkul Değerleme Genel Müdürü Makbule Yönel Maya, bunun eşitlik ilkesi açısından önemli olduğunu söylüyor.

Kiracıların üç yıl sonra "kiralık ev bulamadık" diyerek çıkmaması durumunda neler yaşanabileceğini de sorduğumuz Yönel Maya, bakanlığın bunu sözleşmelerle düzenlediğini öngörüyor.

"Aksi takdirde eşitlik ilkesine aykırı olur: Diyelim ki ilk 15 bin kişi faydalandı ve sonra çıkmadıkları için başkaları faydalanamadı… Niye hep aynı insanlar faydalansın ki? Sonuçta herkesin ihtiyacı var" diye ekliyor.

Kiraları etkiler mi?

Peki 15 bin konut, İstanbul'daki kira piyasasına nasıl bir etki yapabilir?

Makbule Yönel Maya, 15 bin konutun İstanbul'daki kiraları etkileyebilecek bir miktar olmadığını fakat bir pilot proje olarak önemli olduğunu söylüyor:

"İstanbul'da 5-7 milyon arası hane vardır, 15 bin buna kıyasla çok küçük bir miktar ama ilk defa denenmesi açısından önemli ."

Yönel Maya, kiralık sosyal konut sayısının 6 Eylül'de açıklanan Orta Vadeli Plan'da artırılacağının belirtildiğini hatırlatıyor.

GYODER Başkanı Çekici de kiraların dönemsel olduğunu ve gelişmelere hızlı tepki vermediğini ancak orta vadede etkisinin görülebileceğini söylüyor.

TOKİ'nin ortaya çıkaracağı kiralık havuzunun birincil amacı barınma ihtiyacı olsa da zamanla regüle edici bir özelliği de olacağı beklentisini paylaşıyor:

"Ataşehir gibi bir bölgede 4+1 bir konutun 18 bin TL'den kiraya verilmesi orada bir farkındalık yaratması için önemli.

"Ev sahiplerinin kira artış oranlarına fahiş istekler yerine en azından enflasyon oranlarını gündeme almalarını zorunlu kılar. Bunlar gibi pek çok etkisi var."

Başka şehirlere de gelir mi?

Uygulama şimdilik yalnızca İstanbul'da. Yönel Maya, "İstanbul'da kiralar Türkiye ortalamasının üzerinde artıyor. En çok ihtiyaç İstanbul'da olduğu için, barınma burada ciddi bir problem olduğu için bir süre daha İstanbul'a odaklanırlar diye düşünüyorum" diyor.

GYODER Başkanı Neşecan Çekici ise İstanbul'a Ankara, İzmir ve Bursa da eklenince Türkiye'deki her üç konuttan birinin bu dört kentte satıldığına dikkat çekiyor ve "Bu şehirlerle başlanması doğdur" diyor.

Geçen hafta sonu açıklanan Orta Vadeli Program'da sosyal kira projelerinin yaygınlaştırılacağı da açıklanmıştı.

Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz programın tanıtımında, özellikle dar ve orta gelirlilerin konuta erişiminin kolaylaştırılması için sosyal konut yatırımlarını %150 artırdıklarını söyledi.

"Program çerçevesinde İstanbul'da başlattığımız kiralık sosyal konut projelerimizi ülke sathına yaymayı planlıyoruz" diye ekledi.

Programda bunun için zamanlama olarak 2027'nin ikinci çeyreği hedefleniyor.

'Özel sektör de dahil edilebilir'

Yurt dışında konut kiralama gayrimenkul yatırım ortaklıklarının yaygın olduğunu söyleyen GYODER Başanı Çekici, kiralık sosyal konut sistemine TOKİ'nin yanı sıra gayrimenkul sektöründeki nitelikli özel sektör firmalarının da dahil edilebileceğini belirtiyor.

Çekici, böylece tüm yükün TOKİ'ye kalmayacağını düşündüğünü ifade ediyor.

Gayrimenkul yatırım ortaklığı, gelir elde etmek amacıyla gayrimenkullere veya gayrimenkul projelerine yatırım yapan ve hisseleri borsada işlem görebilen şirketler anlamına geliyor.

Çekici mevcut uygulamalara ek olarak, gayrimenkul geliştiricilerinin devlet veya belediyelere ait atıl arsaları bir dönemliğine ödünç alıp, üzerinde gayrimenkul geliştirip, %10 gibi bir miktarını satarak "yap, işlet, devret" modeli gibi çalışacağı yöntemlerin de Türkiye'de hayata geçirilebileceğini de belirtiyor.