Ông Hegseth cải tổ mạnh Lầu Năm Góc giữa lúc Mỹ tham chiến - nhưng cái giá phải trả là gì?

Quân đội Hoa Kỳ đang ở tâm điểm của một cuộc chiến trên hai mặt trận.

Thứ nhất là nỗ lực của Tổng thống Donald Trump nhằm giành lại quyền kiểm soát Eo biển Hormuz từ tay Iran.

Đây là giai đoạn mới nhất trong cuộc chiến hiện đang bế tắc tại vùng Vịnh, vốn đang huy động lực lượng và khí tài quân sự của Mỹ từ khắp nơi trên thế giới.

Thứ hai là cuộc chiến văn hóa ngay trong nước, nơi Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth đang tiến hành cuộc cải tổ đã được cam kết tại Lầu Năm Góc, châm ngòi cho những chỉ trích gay gắt và hàng loạt sự ra đi của các quan chức cấp cao, trong đó Bộ trưởng Lục quân Mỹ là người đã từ chức vào tuần trước.

Những biến động này đã dấy lên các câu hỏi có thể định hình di sản nhiệm kỳ thứ hai của ông Trump.

Liệu quân đội Mỹ có đang bị dàn trải và gánh quá nhiều nhiệm vụ đến mức có thể gây rủi ro cho an ninh toàn cầu?

Và liệu những thay đổi này có khiến mạng lưới liên minh toàn cầu hùng mạnh của Mỹ trở nên dễ bị tổn thương?

Hôm 31/8, một tin tức chấn động được phát đi từ Lầu Năm Góc.

Một trong những lãnh đạo cao cấp nhất tại đây, ông Dan Driscoll, đã từ chức Bộ trưởng Lục quân Hoa Kỳ.

Ông Driscoll không phải là cái tên quá quen thuộc với công chúng Mỹ, chứ chưa nói đến quốc tế.

Tuy nhiên, sự ra đi của ông lại mang ý nghĩa quan trọng.

Đây là diễn biến mới nhất trong cuộc tranh giành quyền lực bên trong "pháo đài" Lầu Năm Góc về tương lai của lực lượng chiến đấu hùng mạnh nhất thế giới.

Ông Driscoll đã nhiều lần bất đồng với ông Hegseth về bản chất và tốc độ cải cách quân đội.

Việc ông rời đi là trường hợp mới nhất trong chuỗi dài các lãnh đạo cấp cao bị ông Hegseth sa thải hoặc gạt sang bên lề.

Mức độ lo ngại đã trở nên rõ rệt khi Thượng nghị sĩ Cộng hòa Thom Tillis - người thường xuyên chỉ trích ông Trump - lên tiếng kêu gọi sa thải ông Hegseth.

"Tôi chưa bao giờ chứng kiến bất kỳ sự quản lý yếu kém nào đến mức này đối với những người đàn ông và phụ nữ dũng cảm đang phục vụ đất nước chúng ta," ông nói.

"Đây không phải là tin tốt đối với quốc gia chúng ta, đối với quân đội," ông H.R. McMaster - người từng giữ chức Cố vấn An ninh Quốc gia cho ông Trump trong nhiệm kỳ đầu tiên - chia sẻ với đài CBS khi được hỏi về sự ra đi của ông Driscoll.

"Bộ trưởng Driscoll đã thúc đẩy... một chương trình hiện đại hóa nhằm giúp quân đội bắt kịp đà phát triển."

Trong một tuyên bố, Nhà Trắng nói với BBC rằng Tổng thống Trump "hoàn toàn tin tưởng vào Bộ trưởng Hegseth và toàn bộ Bộ Chiến tranh - cơ quan đã chứng minh năng lực qua những thành công trong Chiến dịch Epic Fury, Chiến dịch Absolute Resolve và Chiến dịch Midnight Hammer".

Ông Trump vẫn tiếp tục ủng hộ ông Hegseth, sát cánh cùng ông trong các vụ việc gây tranh cãi như vụ lộ tin nhắn trên Signal, đồng thời mô tả ông là "một trong những nhân sự xuất sắc nhất của tôi" trong một cuộc phỏng vấn qua điện thoại với đài NBC News vào tháng trước.

Ông Ezra Cohen, cựu Thứ trưởng Quốc phòng dưới thời chính quyền đầu tiên của ông Trump, nhận định rằng các cải cách của ông Hegseth đã "mang lại tư duy mới mẻ cùng thái độ chủ động, tiên phong".

Tuy nhiên, những bất đồng được ghi nhận trong giới lãnh đạo quân sự cùng tình trạng bế tắc với Iran đã làm dấy lên những câu hỏi về tương lai của quân đội Mỹ vào thời điểm then chốt này.

'Những điểm yếu tại châu Âu'

Lệnh tấn công Iran của ông Trump vào ngày 28/2 đã dẫn đến sự điều chuyển đáng kể các nguồn lực quân sự của Mỹ trên toàn cầu trong những tháng sau đó.

Các loại vũ khí của Mỹ vốn được lưu kho tại châu Âu và châu Á đã được chuyển từ những khu vực này đến vùng Vịnh để bổ sung nguồn cung.

Giáo sư Liana Fix, chuyên gia tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại có trụ sở ở Đức, nói rằng châu Âu hiện đang phải chịu những hệ quả đáng kể từ việc Mỹ điều chuyển nguồn lực quân sự.

Bà nhận định việc chính quyền ông Trump không thông báo cho các đồng minh NATO và châu Âu trước khi tiến hành cuộc tấn công vào Iran đã khiến quan hệ giữa các bên chao đảo; đồng thời, động thái này cũng đẩy nhanh một quyết định chiến lược vốn đã được lên kế hoạch từ trước: chuyển một phần nguồn lực quân sự của Mỹ ra khỏi châu Âu - đặc biệt là trong bối cảnh ông Trump phàn nàn rằng các đồng minh châu Âu không chịu hỗ trợ.

Giáo sư Fix nhận định rằng trong bối cảnh đó, Tổng thống Nga Vladimir Putin đã gia tăng các cuộc tấn công được gọi là "chiến tranh hỗn hợp", bao gồm việc sử dụng drone có vũ trang hoặc các hành động phá hoại nhắm vào các nước NATO như Đức. Tuy nhiên, Nga phủ nhận việc thực hiện các cuộc tấn công này.

"Những gì ông [Putin] nhìn thấy không phải là một lập trường thống nhất giữa Mỹ và châu Âu nhằm gia tăng sức ép lên Nga... mà ông ấy thấy rằng họ đang suy yếu, và nhận thấy những kẽ hở cũng như điểm yếu tại châu Âu," bà chia sẻ với đài BBC.

Tháng trước, Giám đốc CIA John Ratcliffe đã có chuyến thăm Moscow - một động thái được đánh giá là rất bất thường.

Theo các nguồn tin, ông đã chuyển lời cảnh báo tới Điện Kremlin, yêu cầu Nga không nên thử thách quyết tâm của NATO.

Tuy nhiên, cùng lúc đó, một quan chức cấp cao dưới quyền ông Hegseth tại Lầu Năm Góc là ông Elbridge Colby cũng đang có mặt tại châu Âu để thúc đẩy các quốc gia này chi tiêu nhiều hơn cho quốc phòng.

Washington đã thông báo cắt giảm 5.000 quân trong tổng số 40.000 binh sĩ Mỹ đang đồn trú tại Đức, đồng thời hủy bỏ kế hoạch triển khai một tiểu đoàn trang bị tên lửa hành trình tầm xa Tomahawk tới quốc gia này - một kế hoạch vốn được đề ra từ thời chính quyền ông Biden.

Việc cắt giảm lực lượng tại châu Âu hoàn toàn phù hợp với chiến lược mà chính quyền ông Trump đã vạch ra trước cuộc chiến với Iran.

Chiến lược này coi khu vực Thái Bình Dương và sự cạnh tranh giữa Washington với Trung Quốc là thách thức an ninh quốc gia hàng đầu của Mỹ.

Tuy nhiên, trong khi những hệ lụy từ cuộc chiến với Iran khiến sự khó chịu của ông Trump đối với châu Âu gia tăng và đẩy nhanh một số động thái điều chuyển lực lượng quân sự Mỹ khỏi khu vực này, điều đó lại không mang đến lợi ích tức thời cho sự hiện diện của Mỹ tại Thái Bình Dương.

Trên thực tế, Washington cũng đã rút bớt nguồn lực từ khu vực này.

Các nhóm tác chiến tàu sân bay đã được điều chuyển từ Thái Bình Dương sang vùng Vịnh, trong đó có ​​USS Abraham Lincoln và sau đó là USS George Washington - con tàu đang đồn trú tại Nhật Bản.

Cuộc chiến được nhiều chuyên gia đánh giá là đã khiến các kho dự trữ đạn dược quan trọng của Mỹ suy giảm nghiêm trọng.

Theo Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) có trụ sở tại Washington D.C., Mỹ đã sử dụng khoảng một phần ba trong tổng số 3.000 tên lửa tấn công Tomahawk mà họ sở hữu.

Tỷ lệ tiêu thụ đạn dược phòng không thậm chí còn cao hơn.

Theo CSIS, gần 1.500 tên lửa đánh chặn Patriot - loại tên lửa dùng để chống máy bay, tên lửa hành trình và tên lửa đạn đạo - đã được phóng đi từ kho dự trữ khoảng 2.300 quả.

Phó Thư ký Báo chí Nhà Trắng Anna Kelly khẳng định "sức mạnh quân sự" của Mỹ đang "mạnh chưa từng thấy".

"Quân đội Hoa Kỳ có thừa đạn dược và nguồn dự trữ để đáp ứng mọi mục tiêu chiến lược của Tổng tư lệnh và hơn thế nữa," bà nói.

Trong khi đó, ông Ezra Cohen - cựu quan chức quốc phòng dưới thời ông Trump và hiện là học giả tại Viện Hudson - nhận định rằng Tổng thống đã làm suy yếu đáng kể năng lực quân sự của Iran.

Ông nói rằng các nhóm ủy nhiệm của Iran đang suy yếu hơn bao giờ hết và đã bị tiêu diệt hoàn toàn tại nhiều nơi; điều này đồng nghĩa với việc "Tổng thống hiện có thêm các lựa chọn và lực lượng trong khu vực để tùy ý tấn công các mục tiêu khác của Iran, kể cả các mục tiêu hạt nhân".

Các cuộc tấn công có thể sẽ lại diễn ra.

Hàng ngàn binh sĩ, gồm cả Sư đoàn Dù số 82, đã được điều đến Trung Đông hơn sáu tháng trước trong một đợt triển khai quân hiện đã kéo dài đến năm 2027 mà chưa thấy hồi kết.

Những hình ảnh chụp tuần trước cho thấy tàu USS Abraham Lincoln cập cảng Thái Lan với phần thân tàu bị gỉ sét sau chín tháng hoạt động căng thẳng tại vùng Vịnh, đã bị phía Iran tận dụng để tuyên truyền.

Chính quyền Iran cố gắng biến hình ảnh này thành biểu tượng cho sự kiệt quệ của Mỹ.

Trong khi đó, ông Hegseth đã kiên quyết bác bỏ những thông tin cho rằng điều kiện sinh hoạt trên tàu tồi tệ.

Tuy nhiên, cuộc chiến về mặt truyền thông đã phản ánh những thách thức mà ông Trump và ông Hegseth phải đối mặt khi nỗ lực cải tổ Lầu Năm Góc, trong bối cảnh vẫn đang phải tiến hành một cuộc chiến kéo dài và tiêu tốn nhiều nguồn lực.

Cai Pigliucci tường thuận bổ sung