چرا امارات در میانه جنگ ایران تصمیم گرفت از اوپک خارج شود؟

امارات متحده عربی در حالی تصمیم به خروج از سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک) و ائتلاف بزرگتر اوپک‌پلاس گرفته است که منطقه با بی‌ثباتی ناشی از جنگ ایران و بسته شدن تنگه هرمز روبه‌روست؛ گذرگاهی حیاتی که حدود ۲۰ درصد از جریان جهانی نفت و گاز طبیعی مایع از آن عبور می‌کند.

امارات که پیش از جنگ با تولید روزانه حدود ۳/۴ میلیون بشکه، سومین تولیدکننده بزرگ اوپک بود، اعلام کرده این تصمیم پس از «بازنگری جامع» در سیاست تولید گرفته شده و با اولویت‌های اقتصادی بلندمدت این کشور، از جمله افزایش ظرفیت تولید و تسریع سرمایه‌گذاری در بخش انرژی،‌ همسو است.

چه اتفاقی افتاد؟

روز ۲۸ آوریل، امارات اعلام کرد که از اول مه ۲۰۲۶ از اوپک و اوپک‌پلاس خارج خواهد شد و گفت که این تصمیم پس از «بازنگری جامع» در سیاست تولید و «ظرفیت‌های کنونی و آینده» کشور گرفته شده است.

در بیانیه رسمی امارات آمده است: «این تصمیم با چشم‌انداز راهبردی و اقتصادی بلندمدت امارات و تحول در بخش انرژی این کشور همسو است؛ تحولی که از جمله شامل شتاب‌گیری سرمایه‌گذاری در تولید داخلی انرژی می‌شود و تعهد امارات به ایفای نقشی مسئولانه، قابل اتکا و آینده‌نگر در بازارهای جهانی را تقویت می‌کند.»

به گفته مقام‌های امارات، این تصمیم تغییری در تعهد این کشور به همکاری با تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان یا حفظ ثبات بازار ایجاد نمی‌کند و برنامه‌های سرمایه‌گذاری در سراسر زنجیره ارزش انرژی، از جمله نفت و گاز، انرژی‌های تجدیدپذیر و راهکارهای کم‌کربن ادامه خواهد یافت.

خبرگزاری رسمی امارات (وام) گزارش داده است که این کشور که در سال ۱۹۶۷ از طریق امارت ابوظبی به اوپک پیوست و پس از تشکیل امارات متحده عربی در سال ۱۹۷۱ نیز عضو آن باقی ماند، همچنان با افزایش تدریجی و محتاطانه تولید، متناسب با تقاضا و شرایط بازار، «نقشی مسئولانه» ایفا خواهد کرد.

سهیل مزروعی، وزیر انرژی و زیرساخت امارات، گفت این تصمیم «با سیاست در حال تحول بخش انرژی همسو است و با بنیان‌های بلندمدت بازار سازگار است». او همچنین بر تعهد کشورش «به امنیت انرژی از طریق تامین پایدار، مسئولانه و با انتشار کربن پایین» تاکید کرد.

چرا اکنون؟

تحلیلگران عمدتا زمان‌بندی این تصمیم را با جنگ ایران و تاثیر آن بر بازارهای جهانی نفت، به ویژه پس از بسته شدن تنگه هرمز، مرتبط دانسته‌اند.

بشار حلبی، تحلیلگر انرژی، به شبکه الجزیره گفت اختلال در عرضه از مسیر هرمز، همراه با افزایش قیمت‌ها، باعث شده این تصمیم در این مقطع زمانی به نفع امارات و از نظر راهبردی به صرفه باشد.

او افزود تلاش ابوظبی برای تنوع‌بخشی به اقتصاد و سرمایه‌گذاری در فناوری و هوش مصنوعی به منابع مالی قابل‌توجهی نیاز دارد و گفت که لازمه این کار انعطاف‌پذیری بیشتر در تولید نفت است.

علی قیسیه، سردبیر اقتصادی شبکه العربی، به عوامل متعددی اشاره کرد؛ از جمله محدودیت‌های تولیدی اعمال‌شده از سوی اوپک و سرمایه‌گذاری‌های گسترده امارات در زیرساخت‌های نفتی. او گفت ابوظبی مدت‌هاست استدلال می‌کند که سهمیه‌اش بازتاب‌دهنده ظرفیت واقعی تولید این کشور نیست.

مصطفی عبدالسلام، رئیس بخش اقتصادی وب‌سایت العربی الجدید، نیز درباره زمان‌بندی این تصمیم پرسش‌هایی مطرح کرد و به هم‌زمانی آن با نشست اضطراری شورای همکاری خلیج فارس در جده اشاره کرد. او این پرسش را مطرح کرد که آیا این اقدام به افزایش تنش‌های سیاسی و اقتصادی میان ریاض و ابوظبی یا فشارهای دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، بر تولیدکنندگان نفت مرتبط است یا نه.

روز ۲۹ آوریل، آقای ترامپ این اقدام امارات را «عالی» توصیف کرد و محمد بن زاید، رئیس امارات متحده عربی را «رهبری بزرگ» خواند.

آیا جنگ ایران دلیل این تصمیم بود؟

تحلیلگران می‌گویند جنگ ایران، هم زمینه و هم محرک این تصمیم را فراهم کرده است. بسته شدن تنگه هرمز خطرات وابستگی به گلوگاه‌های دریایی را برجسته کرده و رقابت‌های ژئوپلیتیک درون اوپک را تشدید کرده است؛ جایی که ایران همچنان یکی از اعضای کلیدی آن است.

آقای حلبی به الجزیره گفت که به نظر می‌رسد این درگیری در یک بحث داخلی، کفه ترازو را به نفع تولید انعطاف‌پذیر در برابر محدودیت‌های سهمیه‌ای سنگین کرده است؛ به ویژه با توجه به حجم سرمایه‌گذاری‌هایی که امارات در سال‌های اخیر در بخش انرژی انجام داده است.

آقای قیسیه نیز به ملاحظات سیاسی اشاره کرد، از جمله تنش با ایران که در جریان جنگ صدها حمله پهپادی و موشکی علیه امارات انجام داد. او گفت ممکن است ابوظبی تمایلی به هماهنگی با ایران در چارچوب اوپک نداشته باشد.

رسانه‌ها و تحلیلگران اماراتی از این تصمیم استقبال کردند. رائد برقاوی هرگونه ارتباط این تصمیم با مسائل سیاسی را رد کرد، در حالی که حمد کعبی، سردبیر الاتحاد، گفت این اقدام نشانه گذار از «تعهدات محدودکننده» به «انعطاف‌پذیری مسئولانه» است.

این تصمیم چه معنایی برای اوپک دارد؟

خروج از اوپک، امارات را از نظام سهمیه‌بندی این سازمان آزاد می‌کند و به آن انعطاف بیشتری برای افزایش تولید و صادرات می‌دهد.

این کشور در حال حاضر سرمایه‌گذاری‌های سنگینی برای افزایش ظرفیت تولید خود تا حدود ۵ میلیون بشکه در روز تا سال ۲۰۲۷ انجام می‌دهد؛ برنامه‌ای که با طرح هزینه‌کرد ۱۵۰ میلیارد دلاری شرکت ملی نفت ابوظبی (ادنوک) پشتیبانی می‌شود.

به گفته برخی تحلیلگران، خروج امارات از اوپک به ابوظبی اجازه می‌دهد این ظرفیت را به تولید واقعی و درآمد تبدیل کند، به ویژه زمانی که شرایط منطقه‌ای تثبیت شود.

روزنامه البیان امارات به نقل از کارشناسان نوشت خروج امارات می‌تواند توان اوپک برای کنترل بازارهای جهانی را تضعیف کند و راه را برای قیمت‌های «واقع‌بینانه‌تر و منصفانه‌تر» هموار سازد.

تحلیلگران انتظار دارند تاثیر فوری این تصمیم محدود باشد، زیرا اختلال‌های ناشی از جنگ ایران و بسته شدن تنگه هرمز همچنان ادامه دارد. با این حال هشدار داده‌اند که این اقدام ممکن است تصویر وحدت اوپک را تضعیف کند و سایر اعضا را به درخواست سهمیه‌های بالاتر یا بازنگری در مشارکت خود ترغیب کند.

در بلندمدت، آن‌ها بر این باورند که افزایش تولید امارات می‌تواند به کاهش فشار قیمتی بر نفت منجر شود، به ویژه اگر سایر تولیدکنندگان سطح تولید هماهنگ خود را حفظ کنند.

محمد شطی، کارشناس انرژی، به شبکه العربیه عربستان گفت این تصمیم در کوتاه‌مدت و بلندمدت تاثیر قابل‌توجهی نخواهد داشت.